Sau mưa lớn, ao nuôi cá dễ bị phân tầng nước, giảm oxy hòa tan, nước đục và chất hữu cơ đáy ao phân hủy mạnh hơn. Khi cá nổi đầu vào sáng sớm, người nuôi thường muốn thay thật nhiều nước để ao nhanh sạch. Tuy nhiên, thay nước đột ngột với lượng lớn có thể làm cá bị sốc môi trường, nhất là khi nguồn nước cấp chưa được kiểm tra.
Sau trận mưa lớn, ao cá của gia đình tôi nước đục hơn, cá nổi đầu vào sáng sớm và ăn yếu. Tôi định bơm xả bớt phần lớn nước ao rồi cấp nước mới vào ngay trong ngày. Làm như vậy có an toàn không, hay cần xử lý theo cách khác?
Người nuôi không nên thay nhiều nước ngay trong ngày khi cá đang có biểu hiện nổi đầu. Sau mưa, cá thường bị stress do nhiệt độ nước, độ trong, độ chua kiềm và lượng oxy hòa tan thay đổi. Nếu xả nước quá nhanh rồi cấp nước mới ồ ạt, cá có thể bị sốc thêm, nhất là khi nước cấp chưa qua lắng lọc hoặc có nhiều bùn, chất hữu cơ.
Trung tâm Khuyến nông Hà Nội khuyến cáo ao nuôi thủy sản trong mùa nắng nóng, mưa bất thường cần duy trì mực nước phù hợp từ 1,5 - 2 m, bổ sung nước sạch khi cần thiết và tăng cường quạt nước, sục khí để bảo đảm oxy hòa tan, đặc biệt vào ban đêm và thời điểm thời tiết bất lợi.
Việc cần làm trước tiên là gì?
Việc đầu tiên là tăng oxy cho ao. Người nuôi cần chạy quạt nước, máy sục khí hoặc bơm đảo nước, nhất là từ đêm đến sáng sớm, khi cá dễ thiếu oxy nhất. Nếu ao không có thiết bị sục khí, có thể dùng máy bơm phun mưa trên mặt ao để tăng tiếp xúc giữa nước và không khí.
Cần vớt rác, lá cây, thức ăn thừa và xác sinh vật nếu có. Những chất hữu cơ này khi phân hủy sẽ tiêu hao oxy và làm nước ao xấu nhanh hơn. Trung tâm Khuyến nông Hà Nội lưu ý khi nhiệt độ và điều kiện môi trường nước bất lợi, chất hữu cơ tích tụ ở đáy ao phân hủy mạnh, làm cá dễ bị ngạt, nổi đầu, nhất là ao ít thay nước, mật độ thả dày hoặc đáy ao bẩn.
Trong ngày đầu sau mưa, nên giảm lượng thức ăn. Nếu cá ăn yếu nhưng vẫn cho ăn theo khẩu phần cũ, thức ăn dư sẽ chìm xuống đáy ao, làm nước tiếp tục ô nhiễm và tăng nguy cơ thiếu oxy vào sáng sớm hôm sau.
Có được thay nước không?
Có thể thay một phần nước, nhưng phải làm từ từ và chỉ dùng nguồn nước sạch, ổn định. Với ao đang có cá nổi đầu, không nên xả quá sâu hoặc thay đột ngột phần lớn lượng nước trong ao. Cách an toàn hơn là xả bớt nước tầng mặt nếu ao quá đầy sau mưa, sau đó cấp nước sạch từng phần nhỏ.
Trong hướng dẫn kỹ thuật phòng chống nắng nóng trong ao nuôi thủy sản, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội nêu có thể thay khoảng 30% lượng nước trong ao nuôi và phun mưa trên mặt ao, đồng thời tháo bớt nước cũ ra ngoài. Biện pháp này phải đi kèm tăng oxy và quản lý môi trường ao, không hiểu là thay ồ ạt toàn bộ nước ao.
Nguồn nước cấp cần được kiểm tra trước khi đưa vào ao. Không cấp trực tiếp nước đục, nước có mùi lạ, nước từ kênh mương vừa có dòng chảy mạnh sau mưa hoặc nước có nguy cơ nhiễm hóa chất, chất thải sinh hoạt, chất thải chăn nuôi.
Khi nào cần báo cán bộ chuyên môn?
Nếu đã tăng oxy, giảm thức ăn và xử lý nước nhưng cá vẫn nổi đầu kéo dài, bơi lờ đờ, tấp mé, bỏ ăn nhiều bữa hoặc chết rải rác, người nuôi cần báo cán bộ thủy sản tại địa phương để kiểm tra. Không tự ý dùng thuốc, hóa chất hoặc chế phẩm không rõ thành phần khi chưa xác định nguyên nhân.
Tại xã Ứng Hòa, thành phố Hà Nội, Hội Nông dân xã phối hợp với Trung tâm Khuyến nông Hà Nội đã tổ chức tập huấn kỹ thuật nuôi trồng thủy sản và phòng, trị một số bệnh thường gặp trên cá cho 120 hộ nuôi trồng thủy sản, trong đó có nội dung quản lý môi trường ao nuôi, sử dụng thức ăn hợp lý và phòng bệnh trên cá.
Tóm lại, ao cá nổi đầu sau mưa không nên xử lý bằng cách thay nhiều nước ngay trong ngày. Cách làm phù hợp là tăng oxy, giảm thức ăn, vớt rác và chất hữu cơ, kiểm tra nguồn nước, chỉ thay một phần nước sạch từ từ và liên hệ cán bộ thủy sản tại Hà Nội nếu cá tiếp tục yếu hoặc chết bất thường.