Đậu phộng sẻ Quảng Nam: "Hương vị của làng nghề ép dầu truyền thống"

Cây đậu phộng (theo tiếng địa phương còn gọi là cây đậu phụng, lạc) là một loại cây trồng hàng năm được xem là truyền thống gắn liền với đời sống sản xuất ở một số vùng miền như: Quảng Nam, Bình Định, Nghệ An, một số tỉnh thuộc vùng ĐBSCL như Long An... Hiện nay, Quảng Nam là tỉnh có diện tích canh tác đậu phộng lớn nhất khu vực Duyên Hải Nam Trung Bộ - khoảng hơn 10.000 ha với nhiều loại giống đậu phộng khác nhau. Tuy nhiên giống đậu phộng sẻ vẫn được đông đảo bà con nông dân lựa chọn bởi tính ưu việt và giá trị dinh dưỡng mà chúng mang lại.

Có thể bạn chưa biết về cây đậu phộng sẻ Quảng Nam này? Công ty TNHH Đầu Tư Ngọc Nga xin được giới thiệu tới Quý bạn đọc một số đặc điểm nổi bật của giống đậu phộng sẻ Quảng Nam.

1. Thời vụ gieo trồng: Đậu phộng sẻ là giống đậu phộng truyền thống của tỉnh, tuy hiện giờ đậu phộng sẻ không còn được bắt gặp nhiều do sự xuất hiện của các giống đậu lai, nhưng độ thơm ngon và giá trị dinh dưỡng của nó là không thể phủ nhận. Nếu bạn là 1 người con Quảng Nam hoặc may mắn được một lần đặt chân đến đất Quảng Nam, có cơ hội nhâm nhi hạt đậu phộng sẻ và hạt đậu phộng lai bạn sẽ cảm nhận được độ ngọt và mùi thơm đặc trưng của giống đậu này. Đậu phộng sẻ được gieo trồng 2 vụ/năm, tháng 5 và tháng 12, thu hoạch tháng 4 và tháng 8.

Vùng Đông xuân Hè thu Thu đông
Bắc trung bộ 25/01 - 28/02 30/06 - 15/07 15/08 - 10/10
Nam trung bộ 15/12 - 10/01 15/04 - 15/05
Tây nguyên 15/05 - 15/06 01/08 - 15/08

Bảng xác định vụ gieo trồng đậu phộng sẻ Quảng Nam

2. Vấn đề chọn giống:

- Tiêu chuẩn hạt giống:

  • Sàng lọc kỹ, không lẫn sâu bệnh.
  • Hạt giống to, đều, mẩy.
  • Vỏ sáng, không sây sát.
  • Tỷ lệ nảy mầm >90%.

- Lưu ý: Hiện nay cũng phổ biến một số giống đậu phộng lai cho năng xuất cao hơn giống đậu phộng sẻ như: L14, LDH01, TB25… một số giống mới hiện nay như L23. Trong số đó có giống LDH01 được tạo ra bằng phương pháp chọn lọc đột biến tự nhiên và giống TB25 được tạo ra bằng phương pháp chọn lọc quần thể tự nhiên từ giống đậu phộng truyền thống địa phương. Năng xuất và giá trị dinh dưỡng vẫn được bảo toàn ở giống đậu này nhưng hương thơm đặc trưng thì không đạt bằng giống đậu phộng sẻ truyền thống.

3. Điều kiện về đất đai:

- Đất thích hợp có độ pH từ 5.5-6.5 để tạo điều kiện cho vi khuẩn nốt sần phát triển tốt.

- Đất phải tơi xốp, cao ráo, thoát nước nhanh để tia đậu phộng dễ đâm vào đất.

Tại Quảng Nam, đậu phộng sẻ được trồng ở những vùng đất bằng phẳng, đất là loại đất thịt hơi pha cát (hàm lượng cát không nhiều chỉ đủ tạo độ tơi xốp cho đất). Tùy thuộc vào loại đất trồng mà chất lượng của hạt đậu phộng cũng sẽ khác nhau. Với những vùng đất mà thành phần cát chiếm tỉ trọng nhiều thì hạt đậu không săn chắc và hàm lượng chất dinh dưỡng không cao như những vùng đất mà thành phần đất thịt chiếm tỉ trọng cao hơn. Chính vì đậu được trồng ở loại đất đặc biệt như vậy nên chất lượng dầu phộng nơi đây cũng có hương vị khác hẳn so với những nơi khác.

- Kỹ thuật làm đất:

  • Đậu phông ưa đất cát pha, đất thịt nhẹ, độ pH trung tính, chủ động tưới tiêu và dễ thoát nước, trên đất chua phèn đậu phộng sẽ phát triển kém hơn.
  • Đất được cày bừa kỹ, sạch cỏ dại, tỷ lệ đất có đường kính nhỏ hơn 1cm chiếm 70%, độ ẩm đất khi gieo hạt đạt khoảng 75%.
  • Lên luống và rạch hàng có thể thực hiện theo 1 trong 2 cách sau đây:
  • Luống rộng 1,2m, rãnh luống 0,3m, chiều cao luống khoảng từ 15 – 20cm. Trên luống rạch 4 hàng cách nhau 30cm, dọc theo luống, hai hàng ngoài cách mép 15cm.
  • Luống rộng 0,6m, rãnh luống 0,3m, chiều cao luống khoảng từ 15-20cm. Trên luống rạch 2 hàng cách nhau 30cm, dọc theo luống, hai hàng ngoài cách mép 15 cm.

4. Kỹ thuật gieo hạt

- Lưu ý: Không nên bóc vỏ ra trước, chỉ bóc vỏ ngay khi đang gieo hạt.

- Khối lượng hạt giống: 220/250kg/ha (hạt khô độ ẩm khoảng 8-9%).

- Xử lý hạt giống: 2 cách

  • Ủ hạt giống trước khi gieo: Ngâm hạt giống trong nước 3- 4 giờ ở nhiệt độ bình thường. Sau đó, đem ủ 10-12 giờ. Khi rễ mầm nhú ra khỏi vỏ lụa có thể đem trồng và đặt rễ mầm hướng xuống đất (có thể xử lý qua hạt đã ủ trước khi gieo bằng Cruiser Plus 312.5FS).
  • Gieo trực tiếp: Trước khi gieo, hạt giống được vẩy ướt đều, sau đó đem trộn hạt giống với Cruiser Plus như trên.

- Có 2 cách gieo hạt: Gieo theo lổ và gieo theo hàng.

  • Gieo theo lỗ: 2-3 hạt/lổ, 4-5 lỗ/hàng ngang, khoảng cách giữa các lổ là 20-25cm, khoảng cách giữa các hàng là 25-30 cm.
  • Gieo theo hàng: Trên hàng kẻ rãnh, khoảng cách gieo 10 cm, khoảng cách giữa 2 rãnh là 20-25 cm.

5. Chăm sóc cây đậu phộng:

- Tỉa dăm cây con và làm cỏ

  • Thông thường 3 -5 ngày sau khi gieo hạt mọc đều, kiểm tra và dặm lại.
  • Làm cỏ dại
  • Trước hoặc sau khi gieo hạt từ 1- 3 ngày sử dụng thuốc để diệt cỏ dại.
  • Trường hợp cây cỏ đã nảy mầm và phát triển được 3-6 lá (14-18 ngày sau khi gieo), có thể dùng các loại thuốc trừ cỏ như: Gallant Super, Onecide, Targa Super...
  • Các giai đoạn sau đó chỉ làm cỏ bằng tay trên đất trồng đậu phộng.

- Bón phân

 Đậu phộng rất cần lân và vôi nhằm giúp cho nốt sần cố định đạm phát triển.

  • Urê: 120kg/ha
  • Phân chuồng: 4 – 5tấn/ha
  • Vôi: 400 – 500kg/ha
  • Super lân: 500 – 550kg/ha
  • KCl: 145 – 150kg/ha

- Chăn sóc và cày xới đất giúp đậu phộng phát triển tốt hơn

  • Khi đậu phộng nhú mầm thì nhất thiết phải dùng tay bới nhẹ gốc đậu phộng để giúp lá mầm thoát lên mặt đất, đậu phộng sẽ phân cành cấp 1 và ra hoa nhiều hơn.
  • Sau 15 ngày gieo đậu phộng sẽ có 3 lá thật, xới nhẹ kết hợp bón thúc lần thứ nhất.
  • Khi đậu phộng bắt đầu ra hoa thì vun gốc nhằm làm cho quá trình đâm tia của đậu phộng diễn ra thuận lợi hơn.

HƯƠNG VỊ CỦA NHỮNG LÀNG NGHỀ ĐẬU PHỘNG

Trải qua nhiều thăng trầm cây đậu phộng sẻ đã bén duyên cùng người nông dân xứ Quảng. Thuở ban sơ, đậu phộng được sử dụng nhiều trong chế biến các món ăn dân dã: đậu phộng rang, xôi chè đậu phộng, muối mè đậu phộng…nhận thấy được giá trị mà đậu phộng mang lại không chỉ có thế, người nông dân lại cần cù kiếm tìm những kiến thức về loài cây họ đậu này. Người ta nhận thấy rằng ở đậu phộng sẻ có hàm lượng lớn dầu mà không phải họ đậu nào cũng có được và từ đó nghề ép dầu phộng nguyên chất cũng xuất hiện và dần phát triển trở thành một đặc sản nơi đây. Một số làng nghề ép dầu phộng truyền thống hiện nay phải kể đến như: Hưng Xuân – Nghệ An, Phù Cát - Bình Định, Mỹ Lợi – Thừa Thiên Huế và Quảng Nam với những làng nghề thuộc các huyện Điện Bàn, Quế Sơn, Thăng Bình, Nông Sơn, Tiên Phước …Tùy vào giống đậu phộng, vùng canh tác mà chất lượng dầu phộng, màu sắc, độ sánh, hương thơm cũng có sự khác nhau giữa các làng nghề này.

Tại Quảng Nam, với sản sản lượng đậu phộng lớn nhất vùng Duyên Hải Nam Trung Bộ đặc biệt là giống đậu phộng sẻ. Đậu phộng sẻ và hương thơm dịu ngọt của nó đã làm nên một hương vị dầu phộng nguyên chất rất đặc trưng ở nơi đây.

Ngày xưa, người dân xứ Quảng ép dầu phộng từ bộng gỗ rặt thủ công, các dụng cụ đùn ép thô sơ. Sau chuyển dần sang bộng sắt quay tay, bộng sắt ép thủy lực, tuy có nhiều cải tiến nhưng vẫn còn tiêu tốn khá nhiều thời gian và tạp chất trong dầu không được lọc hết, thì nay  với việc bà con áp dụng công nghiệp hiện đại bằng công nghệ tiên tiến là bộng đứng ép thủy lực, dầu sau khi ép sẽ nhiều hơn, trong hơn, không lẫn cặn bã, tạp chất, lại rút ngắn được thời gian ép dầu mà vẫn đảm đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm.

Nguyên liệu dùng để ép là đậu phụng còn nguyên vỏ được phơi khô, đưa vào máy tách vỏ với tỷ lệ 30/70 (30% hạt còn vỏ và 70% đã được tách vỏ, nhằm tạo nước dầu trong hơn). Sau khi tách vỏ, đậu phộng được chuyển qua máy máy ép gia nhiệt,

Đậu phộng sẽ được nghiền nát, ép ra dầu. Trong quá trình máy ép hoạt động sự ma sát giữa các động cơ máy sẽ sinh ra một lượng nhiệt vừa đủ để làm chín một phần đậu giúp khử đi mùi của đậu phộng sống. Sau đó dầu sẽ được lọc qua màng nano và dẫn vào bể lắng tự nhiên để loại bỏ hoàn toàn các hạt cặn nhỏ li ti có trong dầu. Vỏ đậu và bã dầu là những phế phẩm của quá trình ép dầu sẽ được sử dụng để làm phân hữu cơ và thức ăn trong chăn nuôi.

Hiện nay, Công ty TNHH Đầu Tư Ngọc Nga đã và đang liên kết cùng với bà con nông dân tại các làng nghề, các hợp tác xã canh tác đậu phộng sẻ, đặt cơ sở sản xuất Nguyễn Thanh Toàn tại xã Tiên Cẩm, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam. Với sự kết hợp này, đã cho ra đời dòng sản phẩm dầu phộng nguyên chất Quảng Nam với thương hiệu Sống Sạch đó sự kế thừa của hương vị dầu phộng nguyên chất truyền thống kết hợp với công nghệ sản xuất hiện đại.