Ngày 02/09/2026, những diện tích lúa đang trỗ tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ cần được kiểm tra chặt bệnh đạo ôn cổ bông, nhất là ruộng gieo cấy giống nhiễm, từng xuất hiện đạo ôn lá hoặc thường bị bệnh trong các vụ trước. Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật yêu cầu cơ quan chuyên môn bám sát đồng ruộng trong kỳ nghỉ Quốc khánh, phát hiện và xử lý kịp thời sinh vật gây hại. Đây là cảnh báo nguy cơ và hướng dẫn bảo vệ sản xuất, không phải thông tin công bố dịch đạo ôn trên toàn khu vực.
Lúa trỗ bước vào thời điểm cần bảo vệ cổ bông
Ngày 28/08/2026, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật ban hành Công văn số 3622/TTBVTV-TTBVTV gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố về bảo vệ sản xuất trong và sau kỳ nghỉ Quốc khánh 02/09/2026. Đối với Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, cơ quan chuyên môn được yêu cầu phối hợp với chính quyền địa phương kiểm tra đồng ruộng, phát hiện và xử lý kịp thời bệnh đạo ôn cổ bông cùng rầy nâu, rầy lưng trắng và sâu đục thân hai chấm.
Đạo ôn cổ bông đáng chú ý khi lúa chuyển sang giai đoạn trỗ bởi bệnh có thể tác động trực tiếp đến phần cổ bông, ảnh hưởng quá trình vận chuyển dinh dưỡng đến hạt. Khác với đạo ôn lá xuất hiện trên phiến lá ở giai đoạn sinh trưởng trước đó, đạo ôn cổ bông liên quan trực tiếp đến bộ phận mang bông nên nếu bệnh phát triển mạnh vào thời điểm nhạy cảm, khả năng hình thành và chắc hạt có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, yêu cầu quan trọng là nhận diện ruộng có nguy cơ trước khi bệnh biểu hiện nặng.
Ưu tiên ruộng giống nhiễm và từng có đạo ôn lá
Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật lưu ý theo dõi sát diễn biến thời tiết để hướng dẫn phòng bệnh tại những vùng nguy cơ cao. Nhóm cần đặc biệt quan tâm gồm diện tích sử dụng giống nhiễm, ruộng từng xuất hiện bệnh đạo ôn lá hoặc khu vực thường bị đạo ôn nặng trong những năm trước. Đây là cách xác định nguy cơ dựa trên đặc điểm giống, lịch sử đồng ruộng và diễn biến bệnh thay vì xử lý đồng loạt tất cả diện tích.
Người trồng lúa vì vậy cần kiểm tra lại tình trạng từng ruộng trước và trong thời kỳ trỗ. Nếu ruộng từng có vết đạo ôn trên lá, sử dụng giống mẫn cảm hoặc nằm trong khu vực có tiền sử bệnh, mức độ theo dõi cần cao hơn. Diễn biến thời tiết cũng phải được tính đến bởi điều kiện ẩm kéo dài có thể thuận lợi cho bệnh phát triển. Ngược lại, không nên chỉ dựa vào việc một ruộng khác trong khu vực xuất hiện bệnh để tự kết luận ruộng của mình cũng đã nhiễm đạo ôn cổ bông.
Phòng bệnh phải bám đúng thời điểm lúa trỗ
Theo hướng dẫn được công bố ngày 29/08/2026, đối với vùng có nguy cơ cao, cơ quan chuyên môn cần hướng dẫn sử dụng thuốc đặc hiệu khi lúa bắt đầu trỗ và sau khi trỗ thoát. Yếu tố thời điểm có ý nghĩa lớn bởi mục tiêu là bảo vệ phần cổ bông trong giai đoạn dễ bị tác nhân gây bệnh xâm nhiễm, thay vì chờ đến khi triệu chứng đã biểu hiện rõ trên nhiều bông lúa.
Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cần thực hiện theo hướng dẫn chuyên môn, đúng loại thuốc được phép sử dụng, đúng liều lượng, nồng độ và thời điểm. Người dân không nên tự phối trộn nhiều sản phẩm hoặc tăng liều với suy nghĩ sẽ kéo dài khả năng bảo vệ. Trường hợp thời tiết thay đổi hoặc xuất hiện mưa trong giai đoạn lúa trỗ, cần tiếp tục kiểm tra ruộng và theo dõi thông báo của cơ quan bảo vệ thực vật để điều chỉnh biện pháp phù hợp. Phòng đúng ruộng nguy cơ và đúng thời điểm giúp hạn chế việc sử dụng thuốc không cần thiết.
Không nhầm đạo ôn cổ bông với các nguyên nhân lép hạt khác
Khi bệnh gây hại ở phần cổ bông, mô bệnh có thể chuyển màu, phần phía trên bị ảnh hưởng và bông lúa có nguy cơ lép hoặc không chắc hạt bình thường. Tuy nhiên, hiện tượng bông lép hoặc bạc màu ngoài đồng không phải lúc nào cũng do đạo ôn cổ bông. Sâu đục thân, điều kiện thời tiết bất lợi, dinh dưỡng hoặc những tác nhân khác cũng có thể tạo biểu hiện ảnh hưởng đến bông và hạt.
Do đó, khi phát hiện bông bất thường, người sản xuất cần kiểm tra vị trí cổ bông, tình trạng thân, lá và những cây xung quanh để xác định nguyên nhân. Nếu không nhận diện chắc chắn, nên trao đổi với cán bộ chuyên môn thay vì tự chọn thuốc xử lý. Việc chẩn đoán đúng càng quan trọng trong giai đoạn này bởi Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đồng thời cảnh báo rầy nâu, rầy lưng trắng và sâu đục thân hai chấm trên các trà lúa phía Bắc. Mỗi đối tượng có đặc điểm gây hại và thời điểm phòng trừ khác nhau.
Trong ngày 02/09/2026 và những ngày tiếp theo, các vùng lúa đang làm đòng - trỗ tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ cần duy trì thăm đồng dù đang trong kỳ nghỉ Quốc khánh. Trọng tâm với đạo ôn cổ bông là nhận diện ruộng nguy cơ cao, theo dõi thời tiết và bảo vệ lúa đúng thời điểm theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn. Công văn số 3622/TTBVTV-TTBVTV là yêu cầu chủ động bảo vệ sản xuất, không phải quyết định công bố dịch bệnh trên toàn vùng.