Bưởi Phúc Trạch là đặc sản nổi tiếng của vùng miền núi Hà Tĩnh, được người tiêu dùng nhận biết bởi dáng quả cân đối, múi mọng, tép giòn và vị ngọt thanh pha chút chua nhẹ. Từ giống cây từng trải qua giai đoạn suy giảm mạnh, bưởi Phúc Trạch đã được phục tráng, mở rộng vùng trồng và phát triển theo hướng hữu cơ, liên kết tiêu thụ, truy xuất nguồn gốc.

• Hà Tĩnh: Vùng dưa hấu Nghi Xuân vào vụ thu hoạch, nông dân kỳ vọng nâng cao thu nhập từ cây trồng ngắn ngày
• Hà Tĩnh: Giống lúa thuần SYN112 vụ Xuân 2026 ở xã Đức Thịnh đạt trên 70 tạ/ha
• Hà Tĩnh: Phụ nữ Sơn Giang trồng đậu tương rau, mở hướng phát triển kinh tế mới

Giống bưởi quý gắn với vùng đất Hương Khê

Tư liệu địa phương cho biết bưởi Phúc Trạch đã xuất hiện từ lâu tại vùng Hương Khê và được đặt tên theo làng Phúc Trạch, nơi giống cây này từng được trồng tập trung. Thời Pháp thuộc, sản phẩm từng nhận huy chương tại một cuộc đấu xảo hoa quả ở Đông Dương. Đến năm 2002, bưởi Phúc Trạch được đưa vào nhóm cây ăn quả quý cần bảo vệ nguồn giống và được cấp chỉ dẫn địa lý vào năm 2010.

Điều kiện đất phù sa cổ, nguồn bồi đắp của sông Ngàn Sâu cùng sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm góp phần tạo nên phẩm chất riêng của quả. Bưởi chín có dạng cầu hơi dẹt, vỏ chuyển màu vàng, múi dễ tách, tép trắng trong hoặc hồng nhạt, giòn nhưng vẫn mọng nước. Vị ngọt đậm xen chút chua nhẹ giúp sản phẩm không gây cảm giác gắt khi thưởng thức.

Vùng trồng lớn cần chất lượng đồng đều

Theo số liệu công bố cho vụ năm 2025, Hà Tĩnh có hơn 4.300 héc-ta bưởi, sản lượng ước đạt khoảng 40.000 tấn. Riêng vùng bưởi thuộc phạm vi chỉ dẫn địa lý có khoảng 2.700 héc-ta, sản lượng gần 25.000 tấn, tập trung tại các xã Phúc Trạch, Hương Phố, Hương Đô, Hương Bình, Hương Xuân và những khu vực phù hợp về thổ nhưỡng.

Sản lượng tăng tạo cơ hội mở rộng thị trường nhưng cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chất lượng, mẫu mã và nguồn gốc. Bưởi không có tem nhãn, quả nhỏ hoặc hình thức kém thường phải bán ở phân khúc giá thấp. Ngược lại, sản phẩm được canh tác theo quy trình an toàn, phân loại đồng đều và gắn tem truy xuất có thể duy trì giá từ 30.000 đến 40.000 đồng mỗi quả trong vụ thu hoạch năm 2025.

Hợp tác xã tạo chuỗi liên kết bền vững

Trang trại bưởi Phúc Trạch Anh Quân tại xã Phúc Trạch là một trong những cơ sở chú trọng sản xuất theo tiêu chuẩn, quản lý vùng trồng và liên kết đầu ra. Trong vụ năm 2025, bưởi loại tốt của trang trại được bán với giá khoảng 35.000 đến 40.000 đồng mỗi quả. Năm héc-ta bưởi của cơ sở cũng đã được cấp mã số vùng trồng phục vụ định hướng xuất khẩu.

Tổ hợp tác sản xuất bưởi hữu cơ thôn Ngọc Bội đã được công nhận đạt tiêu chuẩn hữu cơ sau nhiều năm chuyển đổi phương thức canh tác. Gần 50 tấn bưởi của tổ hợp tác được ký kết thu mua với mức giá cao hơn mặt bằng chung. Hợp tác xã Nông nghiệp Choa cũng kết nối tiêu thụ hàng chục tấn sản phẩm, tổ chức bán hàng trực tuyến và nhận đơn đặt mua từ nhiều tỉnh, thành phố.

Những mô hình này cho thấy hợp tác xã không chỉ thu mua sản phẩm mà còn hỗ trợ người trồng áp dụng kỹ thuật, phân loại quả, thiết kế bao bì và tiếp cận khách hàng. Liên kết ổn định giúp nông dân giảm phụ thuộc vào thương lái, hạn chế tình trạng bị ép giá khi thu hoạch tập trung.

Thị trường ưu tiên bưởi hữu cơ, rõ nguồn gốc

Bưởi Phúc Trạch hiện được tiêu thụ tại chợ truyền thống, cửa hàng nông sản, hệ thống siêu thị và các kênh bán hàng trực tuyến. Một số hợp tác xã đã sử dụng phát trực tiếp trên mạng xã hội để giới thiệu vườn trồng, quy trình chăm sóc và đóng gói sản phẩm, qua đó tiếp cận người mua ở nhiều địa phương mà không phải qua quá nhiều khâu trung gian.

Xu hướng thị trường đang nghiêng về sản phẩm có tiêu chuẩn canh tác rõ ràng, mã số vùng trồng, tem truy xuất và hình thức đồng đều. Bưởi hữu cơ, bưởi đạt tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt và sản phẩm được đóng thùng làm quà biếu thường có giá ổn định hơn bưởi bán đại trà. Địa phương cũng định hướng mở rộng kết nối với các thị trường có yêu cầu cao tại châu Âu và châu Á.

Bảo vệ nguồn giống, giữ đúng phẩm chất vùng trồng và nâng tỷ lệ sản xuất theo chuỗi sẽ là nền tảng để bưởi Phúc Trạch phát triển lâu dài. Khi mỗi quả bưởi có thể chứng minh nơi sản xuất và quy trình chăm sóc, đặc sản Hà Tĩnh sẽ có thêm cơ hội đứng vững trong phân khúc nông sản chất lượng cao.