Trên những vùng đất đỏ bazan của Đắk Lắk, cà phê Buôn Ma Thuột đã trở thành đặc sản nông nghiệp gắn với đời sống, văn hóa và sinh kế của nhiều thế hệ người dân. Hạt cà phê Robusta nơi đây nổi bật với hương thơm đậm, vị mạnh, độ đắng rõ và hậu vị kéo dài. Từ sản phẩm chủ yếu xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu, địa phương đang thúc đẩy cà phê đặc sản, rang xay, hòa tan và du lịch trải nghiệm để nâng giá trị.
Hương vị hình thành trên đất đỏ bazan
Vùng sản xuất cà phê mang chỉ dẫn địa lý Buôn Ma Thuột có điều kiện tự nhiên đặc trưng, gồm nền đất đỏ bazan, địa hình cao khoảng 400 đến 800 mét so với mực nước biển và sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày với đêm. Những yếu tố này tác động đến quá trình tích lũy chất trong quả, góp phần tạo nên phẩm chất riêng của cà phê Robusta địa phương.
Quả cà phê chín được thu hái, làm sạch rồi sơ chế bằng phương pháp khô, ướt hoặc mật ong tùy theo yêu cầu sản phẩm. Cà phê Robusta Buôn Ma Thuột thường có thể chất đậm, hàm lượng caffeine cao, vị đắng rõ và phù hợp với cách pha phin quen thuộc của người Việt Nam. Khi được kiểm soát tốt từ thu hái đến rang, hạt có thể phát triển thêm các tầng hương gợi nhớ chocolate, hạt rang, gia vị hoặc trái cây chín.
Tên gọi Buôn Ma Thuột không chỉ xác định nơi sản xuất mà còn gắn với không gian văn hóa Tây Nguyên. Chén cà phê xuất hiện trong đời sống thường ngày, các cuộc gặp gỡ cộng đồng và nhiều hoạt động quảng bá hình ảnh địa phương.
Chỉ dẫn địa lý bảo vệ danh tiếng sản phẩm
Chỉ dẫn địa lý Buôn Ma Thuột được sử dụng cho cà phê Robusta đáp ứng các điều kiện về vùng nguyên liệu, chất lượng và quy trình kiểm soát. Quy chế quản lý được tỉnh Đắk Lắk ban hành lại và có hiệu lực từ đầu năm 2025, giao Sở Khoa học và Công nghệ cùng Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột tham gia quản lý, hướng dẫn sử dụng và bảo vệ tên gọi trên thị trường.
Phạm vi sử dụng chỉ dẫn địa lý đã được mở rộng từ cà phê nhân sang cà phê hạt rang, cà phê bột và cà phê hòa tan nguyên chất. Sự thay đổi này tạo điều kiện để người tiêu dùng nhận biết sản phẩm hoàn chỉnh mang nguồn gốc Buôn Ma Thuột, thay vì chỉ xác định nguyên liệu ở khâu xuất khẩu ban đầu.
Nhãn hiệu "Buon Ma Thuot Coffee" cũng đã được bảo hộ tại nhiều quốc gia. Đây là nền tảng quan trọng để địa phương ngăn chặn việc sử dụng sai tên gọi, đồng thời xây dựng niềm tin với nhà nhập khẩu và người tiêu dùng quốc tế.
Theo Cổng Thông tin điện tử tỉnh Đắk Lắk, cà phê đặc sản có thể tạo lợi nhuận cao hơn nhiều lần so với cà phê thông thường khi đáp ứng được tiêu chuẩn và tiếp cận đúng phân khúc.
Doanh nghiệp và hợp tác xã phát triển cà phê đặc sản
Cà phê đặc sản đang trở thành hướng đi mới của ngành cà phê Đắk Lắk. Khác với cách sản xuất đại trà, loại sản phẩm này yêu cầu kiểm soát chặt độ chín của quả, thời gian lên men, phương pháp phơi, điều kiện bảo quản và kỹ thuật rang. Mỗi lô hàng còn phải thể hiện rõ vùng trồng, giống, độ cao và phương pháp sơ chế.
Theo Cổng Thông tin điện tử tỉnh Đắk Lắk, cà phê đặc sản có thể tạo lợi nhuận cao hơn nhiều lần so với cà phê thông thường khi đáp ứng được tiêu chuẩn và tiếp cận đúng phân khúc. Một số lô cà phê nhân đặc sản của Việt Nam đã được xuất khẩu đến châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản và nhiều thị trường châu Á.
Công ty Simexco Đắk Lắk là một trong những doanh nghiệp tham gia liên kết vùng nguyên liệu, chế biến và xuất khẩu. Năm 2021, doanh nghiệp đã xuất khẩu thành công gần 20 tấn cà phê đặc sản sang Anh, cho thấy sản phẩm Robusta được sản xuất kỹ lưỡng có khả năng tiếp cận những thị trường yêu cầu cao.
Bên cạnh doanh nghiệp lớn, nhiều hợp tác xã và hộ nông dân đang chuyển sang thu hái quả chín, sử dụng phân hữu cơ, tiết kiệm nước và ghi chép nhật ký sản xuất. Sự liên kết giữa người trồng, cơ sở sơ chế, nhà rang và đơn vị phân phối giúp kiểm soát chất lượng đồng đều hơn.
Chế biến sâu mở rộng không gian thị trường
Xu hướng tiêu dùng hiện nay không chỉ tập trung vào cà phê nhân mà còn mở rộng sang hạt rang, cà phê bột, cà phê hòa tan, cà phê viên và sản phẩm pha chế tiện lợi. Mỗi công đoạn chế biến sâu được thực hiện tại địa phương sẽ giúp giữ lại thêm giá trị, tạo việc làm và giảm sự phụ thuộc vào biến động giá nguyên liệu.
Các cơ sở rang xay tại Đắk Lắk đang chú trọng bao bì, mã truy xuất, câu chuyện vùng trồng và hướng dẫn pha chế. Một số sản phẩm được phát triển theo từng mức rang, phương pháp sơ chế hoặc khu vực canh tác để đáp ứng nhóm khách hàng quan tâm đến hương vị và nguồn gốc.
Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột được tổ chức định kỳ cũng góp phần giới thiệu sản phẩm, kết nối doanh nghiệp và thu hút du khách. Lần tổ chức thứ chín vào tháng 3/2025 mang chủ đề "Buôn Ma Thuột, điểm đến của cà phê thế giới", kết hợp hoạt động thương mại, văn hóa và trải nghiệm thưởng thức.
Bảo vệ chỉ dẫn địa lý, mở rộng sản xuất bền vững và đầu tư chế biến sâu là ba yếu tố quan trọng để cà phê Buôn Ma Thuột nâng cao sức cạnh tranh. Khi giá trị của hạt cà phê được gắn với vùng đất, người sản xuất và văn hóa Tây Nguyên, đặc sản này có thể tiến xa hơn trên thị trường quốc tế.