Cần Thơ đang triển khai mô hình trình diễn "Canh tác lúa thông minh và phát thải thấp" tại bốn điểm thuộc các xã Long Phú, Xà Phiên và phường Mỹ Quới. Mô hình áp dụng máy sạ cụm, bón phân vùi, tưới ngập khô xen kẽ và cảm biến theo dõi mực nước, giúp nông dân tiếp cận phương thức sản xuất lúa hiện đại, tiết kiệm chi phí và giảm phát thải khí nhà kính.
Bốn điểm trình diễn tại Cần Thơ
Theo Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, năm 2026, Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp thành phố Cần Thơ triển khai mô hình tại bốn điểm thuộc các xã Long Phú, Xà Phiên và phường Mỹ Quới. Các ruộng trình diễn đang ở giai đoạn 35 - 50 ngày sau sạ, lúa sinh trưởng tốt, đẻ nhánh khỏe, nhiều chồi hữu hiệu và chưa ghi nhận sâu bệnh.
Mô hình được thực hiện với sự phối hợp của Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp thành phố Cần Thơ, Công ty trách nhiệm hữu hạn Bayer Việt Nam, Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền và các đối tác. Mục tiêu là chuyển giao đồng bộ tiến bộ kỹ thuật, giúp nông dân từng bước thay đổi tập quán sản xuất, giảm phát thải khí nhà kính và nâng hiệu quả canh tác lúa.
Việc chọn các điểm trình diễn trên đồng ruộng có ý nghĩa thực tế, bởi nông dân có thể quan sát trực tiếp quá trình sinh trưởng của lúa, so sánh cách làm mới với phương thức canh tác truyền thống và đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng.
Máy sạ cụm và bón phân vùi giúp giảm thất thoát
Trong quá trình triển khai, cán bộ khuyến nông hướng dẫn nông dân áp dụng máy sạ cụm nhằm giảm lượng giống gieo sạ. Cùng với đó, kỹ thuật bón phân vùi kết hợp với sạ cụm được áp dụng để hạn chế thất thoát phân bón, nhất là phân đạm do bốc hơi hoặc rửa trôi.
Khi lượng giống được điều chỉnh hợp lý, ruộng lúa thông thoáng hơn, cây có điều kiện đẻ nhánh hữu hiệu, bộ rễ phát triển khỏe và hạn chế nguy cơ đổ ngã. Đây là yếu tố quan trọng trong bối cảnh sản xuất lúa đang hướng đến giảm chi phí đầu vào, giảm sâu bệnh và nâng chất lượng hạt gạo.
Kỹ thuật bón phân vùi cũng giúp dinh dưỡng được đưa xuống vùng rễ, tăng hiệu quả hấp thu và giảm số lần bón phân từ 1 - 2 lần trong mỗi vụ. Nhờ đó, người sản xuất có thể tiết kiệm chi phí vật tư, giảm công lao động và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường đồng ruộng.
Tưới ngập khô xen kẽ giảm khí mê-tan
Một giải pháp trọng tâm của mô hình là quy trình tưới ngập khô xen kẽ. Thực tế triển khai cho thấy phương pháp này giúp tiết kiệm nước, giảm chi phí bơm tưới nhưng vẫn bảo đảm cây lúa sinh trưởng tốt, cứng cây, bộ rễ khỏe, giảm sâu bệnh và hạn chế nhánh vô hiệu.
Đặc biệt, nếu áp dụng đúng quy trình, tưới ngập khô xen kẽ có thể giảm phát thải khí mê-tan từ 40 - 60%. Đây là lợi ích quan trọng, bởi ruộng lúa ngập nước kéo dài là một trong những nguồn phát thải khí nhà kính đáng chú ý trong sản xuất nông nghiệp.
Tại các điểm trình diễn, đơn vị triển khai đã lắp đặt thiết bị cảm biến theo dõi mực nước để hỗ trợ quản lý quy trình tưới. Cảm biến giúp nông dân và cán bộ kỹ thuật có thêm dữ liệu thực tế, từ đó quyết định thời điểm giữ nước hoặc rút nước phù hợp với giai đoạn sinh trưởng của cây lúa.
Dữ liệu phát thải mở cơ hội tín chỉ các-bon
Song song với chuyển giao kỹ thuật, Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp thành phố Cần Thơ còn phối hợp với Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức và Viện Môi trường Nông nghiệp triển khai dự án "Bù đắp các-bon từ ngành lúa gạo tại Việt Nam".
Dự án tập trung xây dựng và hoàn thiện hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định, tạo nền tảng để đo lường lượng giảm phát thải. Đây là bước cần thiết nếu người trồng lúa và doanh nghiệp trong chuỗi giá trị muốn tiếp cận thị trường tín chỉ các-bon trong thời gian tới.
Với sản xuất lúa, việc đo lường phát thải không thể chỉ dựa trên ước tính chung. Dữ liệu từ quy trình canh tác, mực nước ruộng, lượng phân bón và quá trình sinh trưởng của cây cần được ghi nhận đầy đủ. Khi thông tin được quản lý minh bạch, mô hình giảm phát thải mới có cơ sở để chứng minh hiệu quả và mở rộng theo hướng thương mại.
Mô hình trình diễn tạo niềm tin cho nông dân
Các điểm trình diễn không chỉ phục vụ theo dõi, đánh giá hiệu quả kỹ thuật mà còn được lựa chọn làm nơi tham quan, học tập cho nông dân trong và ngoài địa phương. Thông qua hướng dẫn trực tiếp trên đồng ruộng, hệ thống khuyến nông từng bước giúp người dân thay đổi thói quen canh tác và tăng niềm tin vào sản xuất lúa thông minh, giảm phát thải.
Đây là hướng đi phù hợp với mục tiêu phát triển vùng lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long. Khi nông dân nhìn thấy hiệu quả từ ruộng trình diễn, việc áp dụng máy sạ cụm, bón phân vùi, tưới ngập khô xen kẽ và cảm biến mực nước sẽ có thêm cơ sở để nhân rộng.
Trong thời gian tới, Cần Thơ cần tiếp tục theo dõi năng suất, chi phí, lượng nước tưới, tình hình sâu bệnh và kết quả giảm phát thải tại từng điểm trình diễn. Nếu các chỉ tiêu đạt kỳ vọng, mô hình canh tác lúa thông minh có thể trở thành nền tảng quan trọng để thành phố mở rộng sản xuất lúa bền vững, tiết kiệm tài nguyên và tăng khả năng tham gia thị trường các-bon.