Gạo ST25 Sóc Trăng là một trong những đặc sản nông nghiệp tiêu biểu của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, gắn với câu chuyện chọn tạo giống lúa thơm của kỹ sư Hồ Quang Cua và cộng sự. Hạt gạo dài, trắng trong, khi nấu cho cơm dẻo, thơm nhẹ, vị ngọt hậu và vẫn mềm khi để nguội. Từ một giống lúa đặc sản của vùng Sóc Trăng, ST25 đã trở thành sản phẩm OCOP 5 sao, từng được vinh danh tại cuộc thi gạo ngon thế giới và góp phần nâng vị thế gạo Việt Nam trên thị trường.
Hạt gạo thơm từ vùng đất Sóc Trăng
ST25 thuộc dòng lúa thơm Sóc Trăng, được chọn tạo trong nhiều năm để thích nghi với điều kiện canh tác vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Điểm dễ nhận biết của gạo ST25 là hạt dài, thon, trắng đẹp, khi nấu có mùi thơm tự nhiên, cơm mềm dẻo, vị ngọt nhẹ. Đây là nhóm gạo phù hợp với bữa cơm gia đình, nhà hàng, quà tặng nông sản và các kênh phân phối gạo cao cấp.
Theo thông tin từ Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, ST25 từng đoạt giải "World's Best Rice" năm 2023; trước đó, nhóm tác giả do ông Hồ Quang Cua dẫn dắt cũng đã có dấu mốc quan trọng khi giống gạo ST25 được trao giải gạo ngon nhất thế giới năm 2019 tại cuộc thi do The Rice Trader tổ chức ở Philippines.
Danh tiếng quốc tế giúp ST25 trở thành cái tên quen thuộc với người tiêu dùng trong nước. Tuy nhiên, sức hút này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về quản lý chất lượng, vùng nguyên liệu, nhận diện thương hiệu và chống hàng giả, hàng nhái.
OCOP 5 sao nâng tầm đặc sản địa phương
Chương trình OCOP tạo thêm cơ sở để gạo ST25 được chuẩn hóa theo hướng sản phẩm nông nghiệp có thương hiệu. Chuyên trang quảng bá du lịch nông thôn ghi nhận Sóc Trăng có 189 sản phẩm OCOP, trong đó có 1 sản phẩm đạt hạng 5 sao là gạo ST25. Đây là dấu mốc quan trọng vì OCOP 5 sao thể hiện sản phẩm có chất lượng cao, khả năng cạnh tranh và tiềm năng mở rộng thị trường.
Với gạo, tiêu chuẩn không chỉ nằm ở hương vị. Một sản phẩm gạo đặc sản cần có vùng nguyên liệu rõ, quy trình xay xát, sấy, bảo quản, đóng gói và truy xuất nguồn gốc minh bạch. Khi đạt chuẩn OCOP, chủ thể sản xuất có thêm động lực cải tiến bao bì, tem nhãn, câu chuyện sản phẩm và kênh phân phối.
OCOP cũng giúp người tiêu dùng nhận diện sản phẩm địa phương tốt hơn. Thay vì chỉ mua theo tên gọi "gạo ngon", người mua có thể căn cứ vào chủ thể sản xuất, thông tin truy xuất, tiêu chuẩn chất lượng và chứng nhận liên quan để lựa chọn.
Từ đồng lúa vùng Sóc Trăng đến bàn ăn gia đình và các cuộc thi gạo quốc tế, ST25 cho thấy một hạt gạo địa phương có thể vươn xa nếu được nâng đỡ bằng khoa học, thương hiệu và liên kết thị trường.
Lúa tôm tạo câu chuyện sinh thái riêng
Một góc giá trị đáng chú ý của ST25 là mô hình sản xuất gắn với vùng lúa tôm. Trong hệ sinh thái nước lợ, nông dân luân canh giữa trồng lúa và nuôi tôm, tận dụng điều kiện tự nhiên để giảm áp lực hóa chất và tạo ra sản phẩm có câu chuyện sinh thái rõ hơn. Một số dòng sản phẩm ST25 lúa tôm được giới thiệu trên sàn thương mại điện tử của Sóc Trăng như nhóm hàng OCOP, cho thấy hướng kết hợp giữa đặc sản gạo và mô hình canh tác bản địa.
Mô hình lúa tôm có ý nghĩa trong bối cảnh biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long. Thay vì chống lại hoàn toàn điều kiện nước lợ, người dân tổ chức lại mùa vụ để vừa có lúa, vừa có tôm, từ đó tăng giá trị trên cùng diện tích canh tác.
Với người tiêu dùng, câu chuyện lúa tôm giúp hạt gạo có thêm chiều sâu. Họ không chỉ mua một túi gạo, mà còn mua niềm tin vào phương thức sản xuất thích ứng, ít áp lực hóa chất hơn và gắn với sinh kế bền vững của nông dân vùng ven biển.
Thương hiệu mạnh cần chống hàng nhái
Sau khi ST25 nổi tiếng, thị trường xuất hiện nhiều sản phẩm dùng tên gọi gần giống hoặc gắn nhãn thiếu rõ ràng. Một số nguồn phân phối chính hãng đã cảnh báo tình trạng gạo ST25 giả, bao bì nhái và thông tin liên hệ sai lệch. Điều này cho thấy thương hiệu càng mạnh thì càng cần hệ thống nhận diện và truy xuất chặt chẽ.
Với người tiêu dùng, cách an toàn nhất là chọn sản phẩm có thông tin chủ thể sản xuất, địa chỉ đóng gói, hạn sử dụng, tem truy xuất và kênh phân phối rõ ràng. Không nên chỉ dựa vào tên "ST25" trên bao bì, vì tên gọi nổi tiếng rất dễ bị lợi dụng để bán hàng không đúng nguồn gốc.
Với chủ thể sản xuất, bảo vệ thương hiệu không chỉ là đăng ký nhãn hiệu hay thay đổi bao bì. Điều quan trọng hơn là giữ chất lượng ổn định trong từng túi gạo, phản hồi kịp thời khi có hàng giả và hướng dẫn người mua nhận diện sản phẩm đúng.
Thương mại điện tử mở rộng kênh tiêu thụ
Gạo là mặt hàng phù hợp với thương mại điện tử vì dễ đóng gói, vận chuyển và mua lặp lại. Với ST25, kênh trực tuyến còn giúp người tiêu dùng ở xa tiếp cận sản phẩm chính hãng, so sánh thông tin và đặt mua theo nhu cầu gia đình. Chương trình OCOP tại Sóc Trăng cũng nhấn mạnh hoạt động hỗ trợ tem truy xuất, xúc tiến thương mại và đưa sản phẩm lên các sàn giao dịch thương mại điện tử để mở rộng nhận diện.
Tuy nhiên, bán gạo trực tuyến cũng đặt ra thách thức. Người mua không thể kiểm tra trực tiếp hạt gạo, mùi thơm hoặc chất lượng cơm trước khi nhận hàng. Vì vậy, hình ảnh sản phẩm, thông tin bao bì, đánh giá khách hàng, chính sách đổi trả và cam kết chính hãng trở thành yếu tố quan trọng.
Nếu tổ chức tốt, thương mại điện tử không chỉ giúp bán từng túi 5 kg, 10 kg cho hộ gia đình, mà còn mở ra kênh quà tặng doanh nghiệp, combo đặc sản vùng miền và phân phối định kỳ cho khách hàng trung thành.
Nâng giá trị bằng chất lượng thật
Gạo ST25 Sóc Trăng có nhiều lợi thế: câu chuyện chọn tạo giống, chất lượng cơm nổi bật, giải thưởng quốc tế, OCOP 5 sao và sức hút thị trường. Nhưng lợi thế ấy chỉ bền khi sản phẩm giữ được chất lượng thật, đúng nguồn gốc và đúng kỳ vọng của người tiêu dùng.
Để đi đường dài, vùng nguyên liệu cần được tổ chức ổn định, quy trình canh tác và thu hoạch phải đồng bộ, khâu sấy - xay xát - bảo quản cần kiểm soát tốt. Chủ thể sản xuất cần tiếp tục đầu tư truy xuất nguồn gốc, bao bì chống giả, kênh phân phối chính hãng và truyền thông rõ ràng về sản phẩm.
Từ đồng lúa vùng Sóc Trăng đến bàn ăn gia đình và các cuộc thi gạo quốc tế, ST25 cho thấy một hạt gạo địa phương có thể vươn xa nếu được nâng đỡ bằng khoa học, thương hiệu và liên kết thị trường. Khi OCOP, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và mô hình lúa tôm được kết nối chặt chẽ, gạo ST25 sẽ có thêm cơ hội giữ hương thơm đặc sản và tiếp tục nâng giá trị cho nông nghiệp Việt Nam.