Gia Lai đang thúc đẩy mô hình trồng xen cây mắc ca trong vườn cà phê tại các xã Kon Gang và Kbang, nhằm hỗ trợ nông dân chuyển đổi sang hệ thống canh tác bền vững hơn. Mô hình có quy mô 10 héc-ta, với hơn 1.200 cây giống mắc ca được cấp cho 6 hộ dân, góp phần tăng độ che phủ, bảo vệ đất và từng bước đáp ứng yêu cầu chống mất rừng của thị trường xuất khẩu.
Hơn một nghìn hai trăm cây mắc ca được cấp phát
Theo Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Gia Lai đã cấp phát hơn 1.200 cây giống mắc ca cho 6 hộ dân tham gia mô hình tại xã Kon Gang và xã Kbang. Hoạt động thuộc Dự án Nông nghiệp bền vững vì hệ sinh thái rừng Việt Nam do Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai.
Mô hình được thực hiện trên diện tích 10 héc-ta. Mỗi hộ tham gia được hỗ trợ 200 cây giống mắc ca. Ba giống được lựa chọn gồm OC205, QN1 và A38, đều là những giống đã qua tuyển chọn, phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng tại địa phương và có triển vọng sinh trưởng ổn định.
Việc đưa mắc ca vào vườn cà phê không chỉ là bổ sung thêm một loại cây trồng. Đây còn là cách tổ chức lại không gian canh tác theo hướng đa tầng, tăng độ che phủ, giữ ẩm đất và giảm áp lực độc canh trong vùng cà phê.
Cà phê Gia Lai cần hướng sản xuất bền vững hơn
Gia Lai hiện có hơn 108.000 héc-ta cà phê, là một trong những vùng sản xuất cà phê trọng điểm của cả nước. Trong bối cảnh các yêu cầu mới về thương mại xanh ngày càng rõ, vùng nguyên liệu cà phê không chỉ cần sản lượng, mà còn phải chứng minh được tính hợp pháp, minh bạch và trách nhiệm với môi trường.
Với các vườn cà phê lâu năm, trồng xen cây phù hợp có thể giúp cải thiện hệ sinh thái canh tác. Tán cây mắc ca nếu được bố trí đúng mật độ sẽ tạo bóng che vừa phải, góp phần giảm tác động của nắng nóng, hạn chế rửa trôi dinh dưỡng và tăng khả năng thích ứng với thời tiết cực đoan.
Điều quan trọng là mô hình phải được hướng dẫn kỹ thuật chặt chẽ. Nếu trồng quá dày, cạnh tranh ánh sáng và dinh dưỡng có thể ảnh hưởng đến cà phê. Nếu trồng đúng khoảng cách, mắc ca có thể trở thành cây bổ trợ, vừa tăng độ che phủ vừa mở thêm nguồn thu trong dài hạn.
Cán bộ kỹ thuật đồng hành ngay từ đầu
Không chỉ hỗ trợ cây giống, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Gia Lai còn trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc và quản lý vườn cây cho các hộ tham gia. Đội ngũ cán bộ kỹ thuật sẽ tiếp tục đồng hành trong quá trình triển khai để bảo đảm tỷ lệ cây sống, khả năng sinh trưởng và hiệu quả của mô hình.
Với cây mắc ca, giai đoạn đầu sau trồng rất quan trọng. Cây cần được bảo vệ bộ rễ, giữ ẩm, làm cỏ hợp lý, che chắn khi cần thiết và theo dõi sâu bệnh. Trong vườn cà phê, nông dân cũng phải quản lý đồng thời hai đối tượng cây trồng, nên kỹ thuật chăm sóc cần cụ thể, dễ thực hiện và phù hợp điều kiện từng hộ.
Sự tham gia thường xuyên của cán bộ khuyến nông giúp hộ dân giảm rủi ro khi chuyển đổi. Người dân được hướng dẫn trực tiếp tại vườn, từ khâu đặt cây, lấp đất, chăm sóc sau trồng đến điều chỉnh mật độ cây che bóng.
Một trăm linh năm lớp tập huấn phục vụ vùng cà phê
Song song với mô hình trồng xen, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Gia Lai đang tổ chức 105 lớp tập huấn cho cán bộ kỹ thuật, hợp tác xã và nông dân về sản xuất cà phê đáp ứng yêu cầu chống mất rừng của Liên minh châu Âu. Nội dung tập huấn tập trung vào quản lý vùng trồng, ghi chép nhật ký sản xuất, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ tài nguyên rừng và áp dụng quy trình canh tác bền vững.
Đây là phần việc có ý nghĩa lâu dài. Khi quy định thương mại xanh yêu cầu sản phẩm không có nguồn gốc từ diện tích rừng bị chuyển đổi hoặc suy thoái sau ngày 31/12/2020, người trồng cà phê phải thay đổi cách quản lý vườn. Sản xuất không chỉ làm đúng, mà còn phải có dữ liệu để chứng minh quá trình làm đúng.
Trong thời gian tới, Gia Lai cần tiếp tục theo dõi mô hình mắc ca - cà phê, đánh giá tỷ lệ sống, mức độ che phủ, sinh trưởng của cây và tác động tới năng suất cà phê. Nếu hiệu quả được chứng minh, mô hình có thể trở thành một hướng canh tác bền vững, giúp vùng cà phê Gia Lai thích ứng tốt hơn với các yêu cầu mới.