Hà Nội vừa ban hành Kế hoạch số 315/KH-UBND về phòng, chống bệnh viêm da nổi cục trên đàn trâu, bò giai đoạn 2026 - 2030. Mục tiêu của thành phố là tiêm vắc xin cho trên 80% tổng đàn trâu, bò, bê, nghé trong đợt chính và bảo đảm 100% tổng đàn được tiêm phòng tính đến cuối năm, nhằm chủ động giám sát, phát hiện sớm và hạn chế dịch bệnh xâm nhiễm.
Tiêm phòng là trọng tâm của kế hoạch mới
Theo Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, Hà Nội xác định phòng bệnh viêm da nổi cục bằng vắc xin là giải pháp quan trọng trong giai đoạn 2026 - 2030. Thành phố tổ chức một đợt tiêm phòng chính đồng loạt vào đầu tháng 03 hằng năm, trước mùa phát triển mạnh của các véc tơ truyền bệnh như ruồi, muỗi, ve, mòng. Sau đợt tiêm chính, các địa phương tiếp tục rà soát, tiêm bổ sung cho trâu, bò chưa được tiêm, đàn mới phát sinh, nhập mới hoặc đã hết thời gian miễn dịch bảo hộ.
Việc đặt mục tiêu bao phủ 100% tổng đàn tính đến cuối năm cho thấy Hà Nội muốn thu hẹp tối đa khoảng trống miễn dịch. Đây là cảnh báo phòng bệnh chủ động, không phải công bố ổ dịch mới. Tuy nhiên, trong điều kiện chăn nuôi nông hộ còn phổ biến, việc tiêm phòng không đủ, tiêm chậm hoặc bỏ sót đàn nhỏ lẻ có thể khiến mầm bệnh dễ lây lan khi xuất hiện tại khu dân cư, điểm thu gom hoặc tuyến vận chuyển gia súc.
Viêm da nổi cục lây qua côn trùng hút máu
Bệnh viêm da nổi cục là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên trâu, bò. Công tác phòng chống cần gắn với kiểm soát các véc tơ truyền bệnh như ruồi, muỗi, ve, mòng, nhất là vào thời điểm thời tiết thuận lợi cho côn trùng phát triển. Hà Nội yêu cầu các cơ sở chăn nuôi thực hiện an toàn sinh học, vệ sinh, khử trùng, tiêu độc chuồng trại và sử dụng hóa chất tiêu diệt côn trùng truyền bệnh.
Với hộ chăn nuôi, việc quan trọng là giữ khu vực chuồng trâu, bò khô sạch, thoáng, hạn chế nước đọng, phân tồn lưu và bụi rậm quanh chuồng. Máng ăn, nền chuồng, dụng cụ chăn nuôi và khu vực nhốt gia súc cần được vệ sinh thường xuyên. Những hộ nuôi gần ao hồ, bãi chăn thả, bãi rác, nơi có nhiều côn trùng hoặc khu vực từng có dịch phải đưa đàn vào diện theo dõi kỹ hơn, nhất là vào giai đoạn nóng ẩm.
Giám sát lưu hành vi rút tại xã nguy cơ cao
Hằng năm, Hà Nội sẽ tổ chức lấy mẫu giám sát lưu hành vi rút viêm da nổi cục tại các xã có nguy cơ cao hoặc từng xuất hiện dịch. Kết quả giám sát là cơ sở để hướng dẫn lựa chọn chủng loại vắc xin phù hợp với tình hình dịch tễ, qua đó nâng cao hiệu quả phòng bệnh cho đàn trâu, bò.
Kế hoạch cũng nêu rõ cơ quan chuyên môn phối hợp chính quyền cấp xã lấy mẫu xét nghiệm đối với trâu, bò có biểu hiện nghi mắc bệnh và điều tra nguyên nhân khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Với người chăn nuôi, điều này đòi hỏi phải khai báo sớm khi thấy gia súc sốt, bỏ ăn, nổi cục trên da, giảm ăn, giảm sữa hoặc có biểu hiện bất thường khác. Không nên tự điều trị kéo dài, tự vận chuyển gia súc đi nơi khác hoặc bán vội khi chưa có hướng dẫn thú y.
Kiểm soát vận chuyển trâu, bò và sản phẩm liên quan
Hà Nội yêu cầu tăng cường kiểm dịch vận chuyển trâu, bò và sản phẩm từ trâu, bò. Gia súc chỉ được phép vận chuyển ra khỏi vùng có dịch khi đã được tiêm vắc xin tối thiểu 21 ngày, còn thời gian miễn dịch bảo hộ và đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định. Công tác kiểm soát giết mổ, vệ sinh thú y tại cơ sở kinh doanh, giết mổ trâu, bò cũng được siết chặt để hạn chế nguy cơ phát tán mầm bệnh.
Đây là mắt xích quan trọng vì vi rút có thể đi theo gia súc nhiễm bệnh, phương tiện vận chuyển, dụng cụ chăn nuôi, chất thải hoặc côn trùng truyền bệnh. Các hộ, thương lái, cơ sở thu gom và cơ sở giết mổ cần kiểm tra nguồn gốc đàn trâu, bò, không tiếp nhận gia súc có dấu hiệu bất thường, không vận chuyển khi chưa đủ điều kiện kiểm dịch. Việc kiểm soát chặt từ chuồng nuôi đến điểm giết mổ sẽ giúp giảm nguy cơ dịch lan rộng.
Khi có dịch phải khử trùng và diệt côn trùng định kỳ
Khi xảy ra dịch, Hà Nội quy định tổ chức tiêu hủy trâu, bò chết; trâu, bò mắc bệnh hoặc nghi mắc bệnh nhưng đã điều trị ít nhất 7 ngày không có dấu hiệu hồi phục. Các hộ, cơ sở có gia súc mắc bệnh hoặc nghi mắc bệnh phải tổng vệ sinh, phun thuốc sát trùng, diệt côn trùng 3 ngày/lần trong 3 tuần. Tại khu vực nguy cơ cao thuộc xã xảy ra dịch, việc phun sát trùng, diệt côn trùng được thực hiện 1 lần/tuần trong 3 tuần liên tục.
Người chăn nuôi cần hiểu rằng vắc xin, vệ sinh chuồng trại và diệt côn trùng phải được làm đồng bộ. Nếu chỉ tiêm phòng nhưng chuồng trại ẩm bẩn, nhiều ruồi muỗi, việc phòng bệnh sẽ kém bền vững. Ngược lại, nếu vệ sinh tốt nhưng không tiêm phòng đầy đủ, đàn trâu, bò vẫn có nguy cơ thiếu miễn dịch bảo hộ. Vì vậy, các xã cần rà soát từng đàn nuôi, lập lịch tiêm bổ sung và hướng dẫn hộ dân xử lý côn trùng truyền bệnh.
Nhiệm vụ trước mắt của Hà Nội là tổ chức triển khai Kế hoạch số 315/KH-UBND xuống từng xã, rà soát đàn trâu, bò thuộc diện tiêm phòng, giám sát các khu vực nguy cơ cao và kiểm soát vận chuyển gia súc. Khi đàn vật nuôi khỏe mạnh được tiêm phòng đầy đủ, chuồng trại sạch và côn trùng truyền bệnh được kiểm soát, nguy cơ viêm da nổi cục bù