Hà Tĩnh đang ghi nhận tín hiệu tích cực từ cây vừng trên vùng đất Hương Khê cũ, nơi có khoảng 350 héc-ta vừng tập trung tại các xã Hà Linh, Hương Phố, Hương Bình và Hương Khê. Trong điều kiện nắng nóng kéo dài, cây vừng vẫn sinh trưởng tốt, cho hạt chắc, giá bán tăng và mở thêm hướng chế biến dầu vừng để nâng giá trị nông sản địa phương.
Cây vừng phát huy lợi thế trên đất chịu hạn
Theo Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, vùng Hương Khê cũ hiện có khoảng 350 héc-ta vừng, tập trung chủ yếu tại các xã Hà Linh, Hương Phố, Hương Bình và Hương Khê. Đây là những vùng đất màu thường xuyên chịu ảnh hưởng của nắng hạn trong vụ Hè Thu, nên cây vừng được người dân lựa chọn từ nhiều năm nay.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ, nhiều loại cây trồng gặp khó do thiếu nước, cây vừng lại thể hiện ưu thế nhờ khả năng chịu hạn tốt, thời gian sinh trưởng ngắn và chi phí đầu tư thấp. Với nông dân vùng đất đồi, đất màu, đây là lựa chọn phù hợp để duy trì sản xuất trong mùa nắng nóng.
Không chỉ tạo nguồn thu từ hạt thương phẩm, cây vừng còn mở ra hướng chế biến sâu. Khi người dân đầu tư máy ép dầu hoặc liên kết với cơ sở chế biến, giá trị sản phẩm có thể tăng lên thay vì chỉ bán hạt thô sau thu hoạch.
Hà Linh gieo trồng khoảng 170 héc-ta vừng
Vụ Hè Thu năm 2026, riêng xã Hà Linh gieo trồng khoảng 170 héc-ta vừng. Dù thời tiết bất lợi do nắng nóng kéo dài, năng suất vẫn duy trì khá ổn định, trong khi giá bán hạt vừng cao hơn các năm trước, tạo tâm lý phấn khởi cho người dân.
Đây là tín hiệu quan trọng đối với chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại những khu vực khó chủ động nước tưới. Cây vừng có thời gian sinh trưởng ngắn, phù hợp với khung mùa vụ Hè Thu và có thể tận dụng quỹ đất sau các vụ cây trồng khác.
Tuy nhiên, để duy trì hiệu quả, địa phương cần khuyến cáo người dân gieo trồng đúng thời vụ, chọn giống phù hợp, bảo đảm mật độ hợp lý và thu hoạch đúng thời điểm. Nếu thu hoạch quá sớm, hạt chưa chắc; nếu để quá muộn, quả có thể khô nứt, làm thất thoát sản lượng trên đồng ruộng.
Thu hoạch đúng lúc giúp giữ chất lượng hạt
Sau hơn hai tháng gieo trồng, khi lá trên thân bắt đầu rụng gần hết, quả chuyển sang màu vàng và khô dần, người dân bước vào vụ thu hoạch. Đây là giai đoạn cần theo dõi sát vì chất lượng hạt vừng phụ thuộc nhiều vào thời điểm cắt cây, phơi, đập và bảo quản.
Vừng là cây dễ thích nghi nhưng cũng dễ hao hụt sau thu hoạch nếu thao tác không đúng. Người dân cần cắt cây khi tỷ lệ quả chín đạt yêu cầu, dựng bó hoặc phơi trên sân sạch, tránh để hạt lẫn đất cát, ẩm mốc hoặc tạp chất.
Khâu bảo quản cũng cần được chú trọng. Hạt vừng sau khi phơi phải đạt độ khô phù hợp trước khi đóng bao, tránh tồn trữ trong điều kiện ẩm nóng. Khi chất lượng hạt đồng đều, sạch và khô, sản phẩm sẽ thuận lợi hơn khi bán cho thương lái, cơ sở ép dầu hoặc doanh nghiệp thu mua.
Hướng đến chế biến dầu vừng và xây dựng thương hiệu
Một điểm đáng chú ý là một số hộ dân đã mạnh dạn đầu tư máy ép dầu, từng bước nâng cao giá trị cho cây vừng truyền thống. Thay vì chỉ bán hạt thương phẩm, chế biến dầu vừng giúp kéo dài thời gian bảo quản, đa dạng sản phẩm và tăng giá trị gia tăng tại địa phương.
Theo định hướng được nêu tại địa phương, việc kết nối doanh nghiệp để xây dựng chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm đang được quan tâm. Cùng với đó là khuyến khích người dân đầu tư máy móc, công nghệ chế biến sâu, từng bước xây dựng thương hiệu dầu vừng và hạt vừng của vùng Hương Khê.
Trong thời gian tới, Hà Tĩnh cần tiếp tục đánh giá hiệu quả kinh tế của cây vừng trên từng chân đất, hỗ trợ kỹ thuật gieo trồng, thu hoạch, sơ chế và bảo quản. Khi vùng nguyên liệu 350 héc-ta được tổ chức tốt hơn, cây vừng có thể trở thành hướng sản xuất thích ứng nắng hạn, giúp người dân ổn định thu nhập và nâng giá trị nông sản địa phương.