Không nên dùng sức kéo, đánh hoặc thúc ép lợn nái mới đẻ đứng dậy khi chưa xác định được tình trạng sức khỏe. Sau quá trình sinh, nái có thể mệt và cần thời gian nghỉ ngơi, nhưng việc nằm kéo dài kèm theo giảm đáp ứng, bỏ ăn hoặc không cho con bú cũng có thể là dấu hiệu bất thường cần kiểm tra. Người nuôi phải đánh giá tình trạng nái, bảo đảm an toàn cho đàn con và liên hệ cán bộ thú y kịp thời nếu nghi ngờ nái đang gặp vấn đề sau sinh.
Lợn nái của tôi vừa đẻ xong một lứa con. Sau khi đẻ, nái nằm khá lâu, ít thay đổi tư thế và không chịu đứng dậy khi tôi gọi, trong khi một số lợn con chưa tìm được vú để bú. Tôi định dùng sức kéo hoặc thúc cho nái đứng ngay để kiểm tra và giúp đàn con bú sữa. Tôi có nên làm như vậy không, và cần xử lý thế nào nếu nái tiếp tục nằm lâu sau đẻ?
Phân biệt nghỉ ngơi sau đẻ với tình trạng không thể đứng
Lợn nái thường nằm nghiêng để lợn con tiếp cận bầu vú, vì vậy việc nái nằm không đồng nghĩa với việc không thể cho con bú. Cần quan sát nái có tỉnh táo, thay đổi tư thế, đáp ứng khi có người đến gần và cho lợn con tiếp cận núm vú hay không. Nếu nái cố đứng nhưng không đứng được, nằm bệt bất thường hoặc giảm phản ứng rõ rệt, cần coi đây là dấu hiệu cần đánh giá thú y.
Không ép nái đứng bằng thao tác thô bạo
Kéo chân, giật đầu, đánh hoặc dùng dụng cụ thúc ép có thể làm nái hoảng loạn, đau đớn và tăng nguy cơ chấn thương. Khi nái đang yếu hoặc có vấn đề về vận động, việc cưỡng ép đứng còn có thể khiến tình trạng nặng hơn. Người nuôi nên giữ khu vực yên tĩnh, hạn chế người lạ và tránh các thao tác khiến nái kích động.
Kiểm tra thân nhiệt và tình trạng toàn thân
Cần quan sát nhịp thở, màu sắc da, khả năng uống nước, ăn thức ăn và mức độ tỉnh táo của nái. Nếu có điều kiện và biết cách thực hiện an toàn, nên đo thân nhiệt để cung cấp thông tin cho cán bộ thú y. Sốt, hạ thân nhiệt, khó thở, run, suy yếu hoặc bỏ ăn kéo dài đều là những dấu hiệu không nên bỏ qua.
Quan sát bầu vú và khả năng tiết sữa
Người nuôi cần kiểm tra bầu vú có sưng, nóng, đau hoặc biểu hiện bất thường hay không. Đồng thời quan sát lợn con có tìm được vú, ngậm bú và thể hiện dấu hiệu đã bú hay chưa. Nếu nái không cho con bú, bầu vú bất thường hoặc đàn con liên tục kêu, tìm vú nhưng không bú được, cần sớm liên hệ thú y để đánh giá nguyên nhân.
Chú ý những vấn đề có thể xảy ra sau sinh
Một số tình trạng sau đẻ như viêm tử cung, viêm vú, giảm tiết sữa, mất nước, đau hoặc tổn thương vận động có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và hành vi của nái. Người nuôi cần quan sát dịch tiết sau sinh, mùi bất thường, tình trạng bụng và khả năng vận động nhưng không tự chẩn đoán bệnh chỉ dựa trên một biểu hiện. Nếu nghi ngờ đẻ chưa hoàn tất, nái rặn kéo dài hoặc có dấu hiệu đau rõ, phải nhờ cán bộ thú y kiểm tra.
Ưu tiên bảo đảm lợn con được bú sữa đầu
Sữa đầu có vai trò quan trọng đối với sức khỏe và khả năng bảo vệ của lợn con trong giai đoạn đầu đời. Nếu nái vẫn nằm nghiêng bình thường và bầu vú tiếp cận được, có thể hỗ trợ lợn con tìm núm vú bằng thao tác nhẹ, đồng thời quan sát để tránh bị nái đè. Nếu nái không tiết sữa hoặc không thể cho bú, cần liên hệ người có chuyên môn để lựa chọn phương án hỗ trợ đàn con phù hợp.
Giữ ấm và phòng tránh nái đè con
Lợn con mới sinh rất nhạy cảm với lạnh và cần khu vực nằm khô, đủ ấm, tách khỏi vị trí dễ bị nái đè. Khi nái thay đổi tư thế, phải chú ý những con đang nằm sát bụng hoặc phía sau thân nái. Không nên để lợn con chen chúc dưới thân nái chỉ vì muốn chúng tiếp cận bầu vú bằng mọi cách.
Bảo đảm nước uống và môi trường chuồng phù hợp
Lợn nái sau sinh cần được tiếp cận nước uống sạch, dễ sử dụng và không bị gián đoạn. Chuồng đẻ phải thông thoáng nhưng tránh gió lùa trực tiếp vào lợn con, nền không trơn trượt và không có vật gây chấn thương. Nếu nái nằm lâu, cần kiểm tra máng uống có hoạt động bình thường và khu vực nằm có tạo áp lực hoặc gây khó chịu cho con vật hay không.
Không tự dùng thuốc khi chưa xác định nguyên nhân
Không nên tự tiêm thuốc kích sữa, thuốc hạ sốt, kháng sinh hoặc các thuốc hỗ trợ khác chỉ vì thấy nái nằm lâu sau đẻ. Mỗi nguyên nhân có cách xử lý khác nhau và việc dùng thuốc không phù hợp có thể che lấp triệu chứng hoặc làm chậm điều trị đúng. Người nuôi cần cung cấp cho cán bộ thú y thông tin về thời điểm đẻ, số con, quá trình sinh, tình trạng ăn uống và diễn biến bất thường.
Theo dõi sát trong giai đoạn đầu sau sinh
Cần kiểm tra định kỳ khả năng vận động, uống nước, ăn thức ăn và cho con bú của nái, đồng thời quan sát lợn con có bú đều và giữ ấm tốt hay không. Nếu nái tiếp tục không thể đứng, giảm đáp ứng, có dấu hiệu đau hoặc đàn con không được bú, không nên chờ tình trạng tự cải thiện mà phải tìm hỗ trợ thú y. Ghi chép diễn biến sẽ giúp việc đánh giá và xử lý được chính xác hơn.
Tóm lại, lợn nái mới đẻ nằm lâu không phải lúc nào cũng là bệnh, bởi nái thường nằm để nghỉ và cho con bú. Tuy nhiên, không thể đứng, giảm tỉnh táo hoặc không cho con bú là những dấu hiệu cần kiểm tra kịp thời. Người nuôi không nên ép đứng bằng sức mạnh mà cần đánh giá tình trạng toàn thân, bảo đảm lợn con được giữ ấm và bú sữa đầu, đồng thời liên hệ thú y khi có bất thường.