Giữa khí hậu mát mẻ của cao nguyên Mộc Châu, mận hậu đã trở thành loại quả đặc trưng gắn với sản xuất nông nghiệp và du lịch địa phương. Quả mận khi chín có vỏ đỏ tím, thịt chắc, giòn, vị ngọt dịu xen chút chua thanh. Từ sản phẩm từng tiêu thụ chủ yếu theo mùa vụ, mận hậu đang được chuẩn hóa vùng trồng, chế biến thành nhiều sản phẩm và phân phối qua siêu thị, thương mại điện tử, hàng không.

• Nhà vườn Chiềng Khương chạy đua thu nhãn chín sớm trước chuỗi mưa dông kéo dài nhiều ngày
• Sơn La: Ứng dụng công nghệ chế biến sâu, nâng cao giá trị thủy sản lòng hồ Quỳnh Nhai theo chuỗi bền vững
• Mận hậu Sơn La mở rộng kênh tiêu thụ nhưng giá chính vụ vẫn chịu sức ép lớn

Cây mận bén rễ trên cao nguyên

Theo Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Sơn La, cây mận được đưa vào trồng tại Mộc Châu từ đầu những năm 1980. Điều kiện khí hậu mát, mùa đông lạnh và đất đai phù hợp giúp cây sinh trưởng tốt, cho quả có màu sắc và hương vị đặc trưng. Nhờ hiệu quả kinh tế cao, diện tích mận dần được mở rộng từ Mộc Châu sang nhiều khu vực khác của tỉnh Sơn La.

Mận hậu Mộc Châu thường bắt đầu cho thu hoạch vào đầu mùa hè. Quả ngon có lớp vỏ mỏng, thịt giòn, nhiều nước, vị chua ngọt cân bằng và hạt nhỏ. Khi đạt độ chín thích hợp, vỏ chuyển từ xanh sang đỏ tím, bên ngoài có một lớp phấn trắng tự nhiên. Quả được ăn tươi, ngâm đường hoặc chế biến thành siro, rượu mận, mứt và mận sấy dẻo.

Từ nông sản mùa vụ đến sản phẩm có thương hiệu

Sơn La hiện được xem là vùng sản xuất mận hậu lớn của cả nước. Năm 2025, toàn tỉnh có hơn 14.550 ha mận, sản lượng ước đạt khoảng 100.000 tấn. Các vùng trồng ngày càng chú trọng quy trình VietGAP, tưới tiết kiệm, tỉa cành tạo tán, lựa chọn quả theo kích cỡ và sử dụng mã truy xuất nguồn gốc.

Nhãn hiệu chứng nhận "Mận hậu Sơn La" giúp các hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ sản xuất có thêm cơ sở xây dựng thương hiệu. Thay vì chạy theo sản lượng, nhiều nhà vườn chủ động giảm số quả trên cây để tập trung dinh dưỡng, tạo ra những lô mận to, đồng đều và đáp ứng yêu cầu của hệ thống bán lẻ hiện đại.

Mận hậu Sơn La đã được phân phối tại hàng trăm điểm bán thuộc các hệ thống siêu thị lớn. Năm 2025, sản phẩm còn tiếp tục được lựa chọn phục vụ trên một số đường bay trong nước và quốc tế của Vietnam Airlines, mở ra phương thức quảng bá mới cho đặc sản vùng cao.

Hợp tác xã đầu tư chế biến sâu

Một trong những đơn vị tham gia nâng cao giá trị nông sản tại Mộc Châu là Hợp tác xã Dịch vụ Phát triển Nông nghiệp 19/5 ở phường Vân Sơn. Hợp tác xã xây dựng vùng nguyên liệu theo quy trình VietGAP và hữu cơ, đồng thời đầu tư thiết bị chế biến với công suất từ 300 đến 500 tấn quả mỗi năm.

Từ quả mận tươi, đơn vị sản xuất mận sấy dẻo, rượu mận cùng nhiều sản phẩm chế biến từ nông sản cao nguyên. Chế biến sâu giúp kéo dài thời gian bảo quản, giảm áp lực tiêu thụ trong chính vụ và tạo thêm sản phẩm thuận tiện cho du khách mua làm quà.

Bao bì, tem truy xuất và mẫu mã cũng được đầu tư ngày càng rõ ràng. Đây là yếu tố quan trọng để mận Mộc Châu chuyển từ sản phẩm bán theo mùa sang hàng hóa có khả năng hiện diện quanh năm tại cửa hàng đặc sản, điểm du lịch và các kênh bán trực tuyến.

Du lịch làm giàu thêm câu chuyện quả mận

Thung lũng mận Nà Ka và các vườn mận tại phường Thảo Nguyên đã trở thành điểm đến quen thuộc mỗi mùa quả chín. Du khách có thể tham quan, chụp ảnh, tự hái và thưởng thức mận ngay tại vườn. Một số nhà vườn còn tổ chức cắm trại, giới thiệu kỹ thuật chăm sóc cây và bán trực tiếp sản phẩm cho khách.

Mùa mận năm 2026, phường Thảo Nguyên tiếp tục tổ chức Ngày hội hái quả mận hậu với thông điệp "Chạm sắc đỏ Cao nguyên, say hương mận Mộc Châu". Cùng với hoạt động trải nghiệm tại vườn, địa phương còn tổ chức livestream quảng bá mận hậu và các sản phẩm OCOP đến người tiêu dùng trên cả nước.

Sự kết hợp giữa sản xuất an toàn, chế biến sâu, bán hàng hiện đại và du lịch trải nghiệm đang mở rộng giá trị cho mận hậu Mộc Châu. Mỗi quả mận không chỉ mang hương vị của cao nguyên mà còn kể câu chuyện về người trồng, mùa vụ và sự chuyển mình của nông nghiệp Sơn La.