Nghệ An đang ghi nhận hiệu quả từ mô hình thâm canh giống mía KK3 kết hợp trồng xen lạc trên đất bãi bồi ven sông tại xã Quỳ Hợp. Trên quy mô thử nghiệm 0,4 ha, mô hình giúp tận dụng khoảng đất trống giữa hàng mía, tạo nguồn thu ngắn ngày, giữ ẩm đất, hạn chế cỏ dại và cải thiện độ phì cho vùng nguyên liệu.
Tận dụng khoảng trống trong ruộng mía
Theo Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, xã Quỳ Hợp đã phối hợp với Vùng nguyên liệu mía số 3 thuộc Công ty trách nhiệm hữu hạn Mía đường Nghệ An triển khai mô hình thâm canh giống mía KK3 kết hợp trồng xen lạc trên đất bãi bồi ven sông. Hội thảo đầu bờ đánh giá mô hình được tổ chức tại ruộng của hộ ông Lương Tiến Đạt ở bản Cúng, xã Quỳ Hợp.
Mô hình được thử nghiệm trên diện tích 0,4 ha. Kết quả thực tế cho thấy ruộng mía sinh trưởng tốt, cây lạc đạt độ đồng đều cao, thu hút cán bộ khuyến nông và nông dân trong vùng đến tham quan, học tập.
Trong giai đoạn 3 - 4 tháng đầu sau trồng, cây mía chưa khép tán, khoảng trống giữa các hàng còn lớn. Nếu để đất trống, cỏ dại dễ phát triển, đất mặt bị bốc hơi nước, rửa trôi và giảm độ tơi xốp. Việc đưa cây lạc ngắn ngày vào xen canh giúp sử dụng hiệu quả khoảng không gian này.
Năng suất lạc đạt 15 tấn/ha
Kết quả thu hoạch tại ruộng mô hình cho thấy năng suất lạc đạt trung bình 15 tấn/ha. Đây là nguồn thu ngắn hạn quan trọng, giúp người trồng mía có dòng tiền quay vòng để tái đầu tư phân bón, vật tư và công chăm sóc cho ruộng mía ở giai đoạn sau.
Điểm mạnh của mô hình là tạo hiệu quả kinh tế kép trên cùng một diện tích. Cây mía vẫn là cây trồng chính, còn cây lạc đóng vai trò cây ngắn ngày, tận dụng đất trống trong thời gian mía chưa che phủ toàn bộ mặt ruộng.
Với nông hộ, nguồn thu từ lạc giúp giảm áp lực tài chính trong chu kỳ sản xuất mía vốn kéo dài hơn. Nếu được tổ chức tốt, xen canh có thể giúp nông dân duy trì chăm sóc mía đúng kỹ thuật, không phải cắt giảm đầu tư giữa vụ do thiếu vốn.
Cây lạc giúp giữ ẩm và hạn chế cỏ dại
Bên cạnh giá trị kinh tế, mô hình còn được đánh giá cao về hiệu quả sinh thái. Cây lạc có khả năng cố định đạm sinh học tự nhiên nhờ hệ thống nốt sần ở rễ. Sau khi thu hoạch củ, thân và lá lạc được cày vùi trực tiếp vào ruộng, trở thành nguồn phân xanh giúp cải thiện độ tơi xốp và nâng độ phì của đất bãi bồi.
Trong quá trình sinh trưởng, tán lạc phủ kín mặt đất, tạo lớp che phủ sinh học giúp giữ ẩm, giảm bốc hơi nước trong điều kiện nắng hạn và gió Lào. Lớp phủ này cũng hạn chế không gian phát triển của cỏ dại, giúp giảm 2 - 3 đợt công làm cỏ bồn trong ruộng mía.
Đây là lợi ích đáng chú ý vì chi phí làm cỏ, giữ ẩm và bồi dưỡng đất thường chiếm phần không nhỏ trong chăm sóc mía. Khi cây xen canh vừa tạo thu nhập vừa hỗ trợ cây trồng chính, mô hình có cơ sở để nhân rộng.
Hướng tới vùng nguyên liệu tuần hoàn
Thành công của mô hình tại xã Quỳ Hợp cho thấy xen canh lạc trên nền mía KK3 không chỉ là giải pháp sản xuất ngắn hạn, mà còn là hướng quản lý đất bền vững. Việc tận dụng sinh khối lạc làm phân xanh, giảm cỏ dại và giữ ẩm giúp ruộng mía có điều kiện sinh trưởng ổn định hơn trong bối cảnh thời tiết cực đoan.
Để nhân rộng, địa phương cần tiếp tục đánh giá mật độ gieo lạc, khoảng cách hàng mía, thời vụ phù hợp, chi phí đầu vào và hiệu quả sau nhiều chu kỳ canh tác. Mô hình cũng cần gắn với vùng nguyên liệu mía để nông dân được hướng dẫn đồng bộ, tránh làm tự phát dẫn đến cạnh tranh dinh dưỡng hoặc khó chăm sóc cây chính.
Trong thời gian tới, Nghệ An có thể xem đây là mô hình phù hợp với những diện tích mía bãi bồi có điều kiện tương tự. Khi doanh nghiệp, khuyến nông và nông dân cùng phối hợp, xen canh lạc - mía sẽ góp phần nâng giá trị trên đơn vị diện tích, cải tạo đất và xây dựng vùng nguyên liệu nông nghiệp tuần hoàn bền vững.