Từ vùng đất Phố Hiến, nhãn lồng Hưng Yên được biết đến bởi quả tròn, cùi dày, giòn, ráo nước, hạt nhỏ và vị ngọt thơm. Không chỉ là sản vật gắn với câu chuyện tiến vua, nhãn lồng ngày nay còn được phát triển theo hướng sản xuất an toàn, truy xuất nguồn gốc, chế biến sâu và mở rộng thị trường xuất khẩu.

• Hưng Yên: Đề xuất chính sách mới hỗ trợ cơ cấu lại để thúc đẩy nông nghiệp công nghệ cao và chăn nuôi tập trung
• Nhãn lồng Hưng Yên rộng cửa tiêu thụ nhưng áp lực chất lượng và chế biến vẫn hiện hữu
• Công an xã Trà Giang vận động nhân dân không đốt rơm rạ sau thu hoạch

Dấu tích cây nhãn tổ giữa lòng Phố Hiến

Trong các câu chuyện được lưu truyền tại địa phương, nhãn lồng từng là sản vật quý dùng để tiến vua. Giá trị lịch sử của đặc sản này còn được nhắc nhớ qua cây nhãn tổ tại khu vực Phố Hiến. Ngày 10/10/1992, Hội Làm vườn Việt Nam xác định cây có tuổi đời trên 300 năm và đưa vào diện bảo vệ nguồn gen gốc. Một số tài liệu giới thiệu tài sản trí tuệ của tỉnh hiện ghi nhận cây đã hơn 400 năm tuổi.

Nhãn lồng ngon thường có quả to, vỏ màu vàng nâu, cùi trắng trong, giòn, thơm và dễ tách khỏi hạt. Khi bóc vỏ, phần cùi dày bao quanh hạt đen tạo hình ảnh giống mắt rồng. Những giống đặc sản được người dân gìn giữ gồm nhãn đường phèn, nhãn cùi cổ và nhãn Hương Chi.

Vùng trồng chuyển mạnh sang sản xuất an toàn

Theo thông tin tại Hội nghị Xúc tiến tiêu thụ nhãn và nông sản tỉnh Hưng Yên năm 2025, toàn tỉnh có khoảng 5.800 héc-ta nhãn. Nhóm giống đặc sản như nhãn đường phèn và nhãn cùi cổ chiếm khoảng 15 đến 20 phần trăm diện tích, tập trung tại các vùng Hồng Châu, Tân Hưng, Đức Hợp, Hồng Quang, Khoái Châu, Châu Ninh và Triệu Việt Vương.

Sản lượng năm 2025 được dự báo vượt 50.000 tấn, trong đó hơn 60 phần trăm đạt tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt và sản xuất hữu cơ. Cục Bảo vệ thực vật đã cấp 27 mã số vùng trồng nhãn, tạo điều kiện kiểm soát chất lượng và đáp ứng yêu cầu của các thị trường như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc và Liên minh châu Âu.

Tại phường Hồng Châu, Hợp tác xã Nhãn lồng Quảng Châu quản lý hơn 60 héc-ta nhãn Hương Chi, đường phèn và cùi cổ, trong đó 32 héc-ta được sản xuất theo quy trình thực hành nông nghiệp tốt. Việc ghi chép nhật ký canh tác, sử dụng vật tư đúng quy định và kiểm soát thời gian thu hoạch giúp quả đồng đều, dễ truy xuất và thuận lợi khi liên kết với doanh nghiệp.

Chế biến sâu kéo dài giá trị mùa nhãn

Bên cạnh tiêu thụ quả tươi, người dân Hưng Yên đã phát triển nghề sấy long nhãn. Quả được bóc vỏ, tách hạt rồi sấy để phần cùi chuyển sang màu vàng nâu, giữ vị ngọt và hương thơm đặc trưng. Năm 2020, "Long nhãn Hưng Yên" được cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu, tạo thêm cơ sở bảo vệ và quảng bá sản phẩm chế biến truyền thống.

Nhiều hợp tác xã đã đa dạng hóa sản phẩm thành long nhãn sấy khô, long nhãn ôm hạt sen, mật ong hoa nhãn và trà dưỡng nhan. Hợp tác xã Nhãn Tiên Châu Phố Hiến duy trì sản xuất nhãn tươi theo quy trình an toàn, đồng thời phát triển sản phẩm nhãn ôm sen để phục vụ nhu cầu quà tặng. Hợp tác xã Nông nghiệp xanh Phố Hiến cũng có sản phẩm long nhãn được công nhận hạng 3 sao thuộc Chương trình Mỗi xã một sản phẩm.

Chế biến sâu giúp giảm áp lực tiêu thụ trong thời gian thu hoạch tập trung, kéo dài thời hạn sử dụng và nâng giá trị trên cùng một đơn vị nguyên liệu. Đây cũng là hướng để đặc sản nhãn lồng hiện diện quanh năm thay vì chỉ được biết đến trong mùa quả chín.

Thị trường mở rộng từ phiên chợ đến xuất khẩu

Nhãn lồng Hưng Yên đang được tiêu thụ qua hệ thống siêu thị, cửa hàng thực phẩm an toàn, sàn thương mại điện tử và các phiên chợ nông sản. Tỉnh thường xuyên tổ chức tuần lễ nhãn, hội nghị kết nối cung cầu và hoạt động quảng bá tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh cùng nhiều địa phương khác.

Năm 2025, các hợp tác xã và nhà vườn tiếp tục ký kết hợp tác với doanh nghiệp phân phối, chế biến và sàn thương mại điện tử. Cơ quan chuyên môn định hướng chuẩn hóa sản xuất, tăng tỷ lệ chế biến, hoàn thiện logistics, sử dụng mã truy xuất và mở rộng xuất khẩu chính ngạch.

Giữ được giống nhãn quý, chất lượng đặc trưng và câu chuyện văn hóa Phố Hiến sẽ là nền tảng để nhãn lồng Hưng Yên phát triển bền vững. Khi sản xuất an toàn được kết nối với chế biến, thương mại điện tử và du lịch trải nghiệm, đặc sản tiến vua có thêm cơ hội tiếp cận những phân khúc thị trường có giá trị cao.