Quảng Trị đang triển khai mô hình chuyển đổi đất sản xuất nông nghiệp kém hiệu quả sang trồng sen tại các xã Lệ Thủy, Quảng Ninh và Vĩnh Hoàng. Mô hình có tổng diện tích 11 ha, lựa chọn giống sen chuyên lấy hạt, hướng tới tỷ lệ sống trên 90%, năng suất 2,5 - 3 tấn hạt/ha và liên kết tiêu thụ trên 80% sản lượng.
Chuyển đổi đất trũng sang cây sen
Theo Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Trị triển khai mô hình chuyển đổi đất sản xuất nông nghiệp kém hiệu quả sang trồng sen tại các xã Lệ Thủy, Quảng Ninh và Vĩnh Hoàng. Tổng diện tích mô hình là 11 ha, trong đó xã Lệ Thủy 3,4 ha, xã Quảng Ninh 5,6 ha và xã Vĩnh Hoàng 2 ha.
Đây là hướng chuyển đổi phù hợp với những chân ruộng trũng hoặc diện tích canh tác truyền thống không còn mang lại hiệu quả cao. Cây sen có khả năng thích nghi với môi trường ngập nước, tạo sản phẩm có giá trị từ hạt, hoa, lá, ngó và có thể mở thêm hướng dịch vụ sinh thái nếu được tổ chức bài bản.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm điều kiện canh tác ngày càng khó lường, việc lựa chọn cây trồng phù hợp với đất trũng giúp người dân giảm rủi ro, tận dụng mặt nước và nâng giá trị trên cùng diện tích.
Lệ Thủy và Quảng Ninh đã xuống giống
Đến thời điểm nguồn tin được công bố, các xã Lệ Thủy và Quảng Ninh đã hoàn thành xuống giống. Cây sen sinh trưởng bình thường, một số diện tích bắt đầu ra hoa lứa đầu. Tại xã Vĩnh Hoàng, mô hình vừa được triển khai xuống giống, bảo đảm đúng tiến độ kế hoạch.
Tín hiệu sinh trưởng ban đầu rất quan trọng đối với mô hình chuyển đổi. Khi cây sen bén rễ, phát triển lá và bắt đầu ra hoa, người dân có cơ sở đánh giá mức độ phù hợp của đất, mực nước và kỹ thuật chăm sóc. Nếu sinh trưởng ổn định, mô hình sẽ tạo niềm tin để các hộ khác tham quan, học tập.
Tuy nhiên, để sen phát triển tốt, diện tích chuyển đổi cần được quản lý nước chủ động, giữ bờ bao chắc chắn và theo dõi sâu bệnh ngay từ đầu. Với cây trồng dưới nước, sự biến động mực nước quá nhanh có thể ảnh hưởng đến sinh trưởng, nhất là trong giai đoạn mới xuống giống.
Chọn chân ruộng và điều tiết nước
Theo phương án của Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Trị, diện tích chuyển đổi được lựa chọn là những chân ruộng có tầng canh tác từ 20 - 40 cm. Khu ruộng được gia cố bờ bao để chủ động điều tiết và duy trì mực nước phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của cây sen.
Đây là yêu cầu kỹ thuật cốt lõi vì sen không chỉ cần nước, mà cần mực nước ổn định và phù hợp. Nếu ruộng quá cạn, cây dễ thiếu nước, bộ rễ và thân ngầm phát triển kém. Nếu nước quá sâu hoặc bờ bao yếu, việc chăm sóc, bón phân, thu hoạch và bảo vệ cây sẽ gặp khó khăn.
Người dân tham gia mô hình được hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ một phần giống sen, vật tư phân bón; phần còn lại do hộ đối ứng. Cơ chế này giúp hộ dân có trách nhiệm hơn với quá trình sản xuất, đồng thời vẫn giảm bớt áp lực chi phí ban đầu khi chuyển đổi cây trồng mới.
Hướng tới liên kết tiêu thụ trên 80% sản lượng
Giống sen được lựa chọn trong mô hình là giống chuyên lấy hạt, có khả năng sinh trưởng tốt, thích nghi với điều kiện đất trũng, cho năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế cao. Mục tiêu đặt ra là tỷ lệ sống sau trồng đạt trên 90%, năng suất từ 2,5 - 3 tấn hạt/ha và có trên 80% sản lượng được liên kết tiêu thụ.
Những chỉ tiêu này cho thấy mô hình không chỉ nhằm phủ xanh diện tích kém hiệu quả, mà còn hướng tới sản xuất hàng hóa có đầu ra. Với cây sen lấy hạt, liên kết tiêu thụ rất quan trọng vì sản phẩm cần được thu hái đúng thời điểm, sơ chế phù hợp và bảo quản tốt để giữ chất lượng.
Trong thời gian tới, Quảng Trị cần tiếp tục theo dõi tỷ lệ sống, năng suất thực tế, chất lượng hạt và hiệu quả tiêu thụ tại từng xã. Nếu mô hình đạt mục tiêu kỹ thuật và kinh tế, trồng sen có thể trở thành hướng chuyển đổi phù hợp cho các vùng đất trũng, góp phần thích ứng biến đổi khí hậu, tăng thu nhập và tạo thêm cảnh quan sinh thái cho nông thôn.