Quảng Trị đang triển khai mô hình chuyển đổi 11 héc-ta đất nông nghiệp kém hiệu quả sang trồng sen lấy hạt tại các xã Lệ Thủy, Quảng Ninh và Vĩnh Hoàng. Mô hình hướng đến nâng giá trị sử dụng đất, thích ứng với biến đổi khí hậu, tăng thu nhập cho người dân và tạo cơ sở nhân rộng những vùng sản xuất phù hợp với điều kiện đất trũng.
Chuyển đổi 11 héc-ta đất kém hiệu quả
Theo Trung tâm Khuyến nông Quảng Trị, mô hình chuyển đổi đất sản xuất nông nghiệp kém hiệu quả sang trồng sen được triển khai tại 3 xã, gồm Lệ Thủy, Quảng Ninh và Vĩnh Hoàng.
Tổng diện tích thực hiện là 11 héc-ta. Trong đó, xã Lệ Thủy có 3,4 héc-ta, xã Quảng Ninh có 5,6 héc-ta và xã Vĩnh Hoàng có 2 héc-ta. Đây là những khu vực có điều kiện đất trũng, phù hợp để thử nghiệm cây sen theo hướng sản xuất hàng hóa.
Đến thời điểm công bố thông tin, các xã Lệ Thủy và Quảng Ninh đã hoàn thành xuống giống. Cây sen sinh trưởng bình thường, một số diện tích bắt đầu ra hoa lứa đầu. Riêng xã Vĩnh Hoàng vừa triển khai xuống giống và bảo đảm tiến độ theo kế hoạch.
Việc chuyển đổi được kỳ vọng giúp khai thác tốt hơn những diện tích canh tác trước đây cho hiệu quả thấp.
Chọn chân ruộng phù hợp để trồng sen
Để mô hình đạt hiệu quả, Trung tâm Khuyến nông Quảng Trị lựa chọn diện tích có tầng canh tác từ 20 - 40 xăng-ti-mét. Đây là điều kiện quan trọng để cây sen phát triển bộ rễ, hấp thu dinh dưỡng và ổn định sinh trưởng trong môi trường đất trũng.
Các khu ruộng tham gia mô hình được gia cố bờ bao nhằm chủ động điều tiết nước. Với cây sen, mực nước phải được duy trì phù hợp theo từng giai đoạn sinh trưởng, từ khi xuống giống, phát triển thân lá, ra hoa đến hình thành gương sen.
Nếu mực nước quá thấp, cây có thể sinh trưởng chậm, dễ bị ảnh hưởng bởi nắng nóng. Ngược lại, mực nước quá cao hoặc thay đổi đột ngột có thể làm cây yếu, ảnh hưởng đến ra hoa và kết hạt.
Việc chuẩn bị ruộng, bờ bao và nguồn nước từ đầu vụ là yếu tố quyết định khả năng duy trì ổn định của mô hình.
Hỗ trợ giống, vật tư và hướng dẫn kỹ thuật
Các hộ dân tham gia mô hình được Trung tâm Khuyến nông hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ một phần giống sen, vật tư phân bón. Phần kinh phí còn lại do hộ dân đối ứng, qua đó tăng trách nhiệm của người sản xuất trong quá trình chăm sóc và theo dõi mô hình.
Giống sen được lựa chọn là giống chuyên lấy hạt, có khả năng sinh trưởng tốt, thích nghi với điều kiện đất trũng. Đây là nhóm giống phù hợp với mục tiêu tạo sản phẩm hàng hóa, bởi hạt sen có thể tiêu thụ dưới nhiều hình thức khác nhau.
Trong quá trình triển khai, cán bộ kỹ thuật hướng dẫn người dân khâu xuống giống, quản lý nước, bón phân, theo dõi sâu bệnh và chăm sóc cây theo từng giai đoạn. Việc bám sát kỹ thuật giúp hạn chế rủi ro trong thời gian đầu, nhất là tại những vùng trước đây chưa quen với sản xuất sen theo mô hình tập trung.
Mục tiêu đạt 2,5 - 3 tấn hạt mỗi héc-ta
Mục tiêu của mô hình là bảo đảm tỷ lệ cây sống sau trồng đạt trên 90%. Về năng suất, mô hình phấn đấu đạt từ 2,5 - 3 tấn hạt mỗi héc-ta.
Một chỉ tiêu đáng chú ý khác là có trên 80% sản lượng được liên kết tiêu thụ. Đây là yếu tố quan trọng, bởi chuyển đổi cây trồng chỉ thật sự bền vững khi đầu ra được tính toán ngay từ đầu.
Nếu đạt mục tiêu năng suất và tiêu thụ, mô hình có thể mở thêm hướng sản xuất phù hợp cho những vùng đất nông nghiệp kém hiệu quả, nhất là nơi khó duy trì các cây trồng truyền thống do điều kiện nước, đất hoặc tác động của thời tiết cực đoan.
Cây sen còn có lợi thế là tận dụng được vùng đất trũng, tạo cảnh quan sinh thái và có thể phát triển thêm các sản phẩm phụ như ngó sen, lá sen, hoa sen nếu được tổ chức theo chuỗi.
Trong thời gian tới, Quảng Trị cần tiếp tục theo dõi sinh trưởng của cây tại từng xã, đánh giá năng suất, chi phí và khả năng tiêu thụ thực tế. Kết quả mô hình sẽ là cơ sở để lựa chọn vùng phù hợp, hoàn thiện quy trình kỹ thuật và nhân rộng chuyển đổi đất kém hiệu quả sang trồng sen theo hướng bền vững.