Sơn La đang phát huy vai trò của tổ khuyến nông cộng đồng trong Dự án "Xây dựng mô hình tái canh cà phê chè vùng Tây Bắc". Tại các xã Nậm Lầu và Chiềng Mai, mô hình được triển khai trên 25 héc-ta, thu hút 86 hộ nông dân tham gia, với tỷ lệ cây sống trên 92% sau giai đoạn đầu thực hiện.
Triển khai mô hình tại Nậm Lầu và Chiềng Mai
Theo Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, trong năm đầu thực hiện Dự án "Xây dựng mô hình tái canh cà phê chè vùng Tây Bắc", các tổ khuyến nông cộng đồng tại Sơn La đã trực tiếp phối hợp triển khai mô hình tại các xã Nậm Lầu và Chiềng Mai. Hoạt động tập trung vào khảo sát điều kiện sản xuất, tuyên truyền, vận động nông dân đăng ký tham gia, bố trí diện tích và lựa chọn giống phù hợp.
Mô hình tái canh cà phê chè được thực hiện với quy mô 25 héc-ta, có 86 hộ nông dân tham gia. Đây là hướng đi quan trọng đối với những vùng cà phê cần cải tạo, thay thế cây già cỗi hoặc vườn kém hiệu quả bằng quy trình canh tác mới, bài bản hơn.
Việc tổ chức mô hình thông qua lực lượng khuyến nông cộng đồng giúp quá trình triển khai bám sát cơ sở. Người dân không chỉ được vận động tham gia mà còn được hướng dẫn ngay từ khâu thiết kế vườn, lựa chọn cây giống và chuẩn bị điều kiện chăm sóc ban đầu.
Sáu lớp tập huấn cho 180 lượt học viên
Trong quá trình thực hiện, các tổ khuyến nông cộng đồng phối hợp tổ chức 6 lớp tập huấn cho 180 lượt học viên. Trong đó, có 5 lớp tập huấn tại mô hình và 1 lớp tập huấn ngoài mô hình. Nội dung tập trung vào kỹ thuật trồng tái canh cà phê chè, thiết kế vườn, chăm sóc, quản lý dinh dưỡng, phòng trừ sâu bệnh hại và cây trồng xen che bóng.
Cách tổ chức tập huấn tại mô hình giúp người dân dễ quan sát, dễ thực hành và có thể đặt câu hỏi ngay khi gặp tình huống cụ thể trên vườn. Với cây cà phê chè, giai đoạn tái canh đòi hỏi kỹ thuật chặt chẽ, vì cây còn non, bộ rễ chưa ổn định và dễ bị tác động bởi đất, nước, dinh dưỡng, sâu bệnh.
Điểm đáng chú ý là thành viên tổ khuyến nông cộng đồng không chỉ tham gia tổ chức lớp học mà còn cùng cán bộ kỹ thuật hướng dẫn trực tiếp cho nông dân tại vườn. Cách làm "cầm tay chỉ việc" giúp hộ sản xuất tiếp thu nhanh hơn và giảm rủi ro khi áp dụng quy trình mới.
Cây cà phê chè sinh trưởng ổn định
Kết quả kiểm tra, đánh giá sơ kết cho thấy cây cà phê chè và cây trồng xen che bóng như trám, mắc ca sinh trưởng tốt, phù hợp với điều kiện tự nhiên và thổ nhưỡng tại địa phương. Tỷ lệ cây sống đạt trên 92%, cây cà phê phát triển ổn định, chiều cao đạt từ 30 - 40 xăng-ti-mét và đang ở giai đoạn có từ 1 - 3 cặp cành.
Những chỉ tiêu này cho thấy mô hình có tín hiệu tích cực trong giai đoạn đầu. Với cây cà phê tái canh, tỷ lệ sống là yếu tố quan trọng vì quyết định mật độ vườn, chi phí trồng dặm và khả năng hình thành vùng sản xuất ổn định trong các năm sau.
Việc bố trí cây trồng xen che bóng cũng có ý nghĩa đối với canh tác bền vững. Nếu được quản lý đúng mật độ, cây che bóng giúp giảm tác động của nắng nóng, hạn chế xói mòn, cải thiện tiểu khí hậu vườn và tăng thêm giá trị sinh thái cho vùng cà phê.
Hình thành tổ, nhóm sản xuất cà phê bền vững
Bên cạnh chuyển giao kỹ thuật, tổ khuyến nông cộng đồng còn phối hợp thành lập, hướng dẫn và củng cố các tổ, nhóm sản xuất cà phê bền vững tại điểm mô hình. Nội dung hỗ trợ gồm xây dựng quy ước hoạt động, định hướng liên kết sản xuất - tiêu thụ và từng bước hình thành tư duy sản xuất cà phê an toàn, bền vững.
Đây là bước cần thiết để mô hình không dừng ở việc trồng mới cây cà phê. Khi nông dân tham gia tổ, nhóm, quá trình chăm sóc, kiểm tra sâu bệnh, sử dụng vật tư và ghi chép sản xuất có thể được thực hiện đồng bộ hơn. Sản xuất theo nhóm cũng giúp người dân dễ tiếp cận tập huấn, chia sẻ kinh nghiệm và chuẩn bị tốt hơn cho liên kết tiêu thụ sau này.
Trong thời gian tới, Sơn La cần tiếp tục theo dõi tỷ lệ sống, khả năng sinh trưởng, tình hình sâu bệnh và hiệu quả của cây trồng xen trong mô hình. Khi tổ khuyến nông cộng đồng duy trì được vai trò đồng hành thường xuyên, mô hình tái canh cà phê chè có thể trở thành hướng quan trọng để nâng chất lượng vườn cà phê, phát triển sản xuất bền vững và tăng thu nhập cho nông dân vùng Tây Bắc.