Xã Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La đang từng bước chuyển nghề nuôi cá lòng hồ từ tiêu thụ tươi sống sang chế biến sâu, hình thành chuỗi sản xuất gắn với thị trường. Với hơn 2.800 lồng cá và sản lượng thủy sản trên 1.100 tấn mỗi năm, địa phương đã ứng dụng công nghệ sản xuất cá hộp, xúc xích cá và chả cá, mở thêm hướng nâng giá trị nguồn nguyên liệu sông Đà.

• Quảng Ninh: Lấy thủy sản làm động lực mới, hướng tăng trưởng nông nghiệp 6,09 phần trăm trong quý III năm 2026
• Mận hậu Sơn La mở rộng kênh tiêu thụ nhưng giá chính vụ vẫn chịu sức ép lớn
• Cần Thơ hợp tác với CSIRO thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao giá trị ngành thủy sản

Hơn 2.800 lồng cá cung cấp nguồn nguyên liệu lớn

Quỳnh Nhai nằm trong vùng lòng hồ thủy điện Sơn La, có diện tích mặt nước rộng và điều kiện thuận lợi để phát triển nuôi trồng thủy sản. Toàn xã hiện có hơn 2.800 lồng nuôi cá, sản lượng đạt trên 1.100 tấn mỗi năm, với các loại có giá trị kinh tế như cá lăng, cá trắm và cá rô phi.

Nghề nuôi cá đã trở thành sinh kế quan trọng của nhiều hộ dân, đồng thời tạo nguồn nguyên liệu tương đối ổn định cho các cơ sở thu mua và chế biến. Tuy nhiên, phần lớn thủy sản trước đây được bán dưới dạng tươi sống hoặc sơ chế thủ công, khiến thời gian bảo quản ngắn và khả năng vận chuyển đi xa còn hạn chế.

Khi sản lượng thu hoạch tập trung, người nuôi dễ chịu áp lực tiêu thụ và phụ thuộc vào biến động giá thị trường. Thực tế này đặt ra yêu cầu phát triển thêm sản phẩm chế biến, kéo dài thời gian sử dụng và giảm tình trạng phải bán cá ngay sau khi thu hoạch.

Hoàn thiện quy trình sản xuất ba sản phẩm từ cá

Nhằm giải quyết hạn chế trong tiêu thụ thủy sản, một đề tài nghiên cứu đã được triển khai để xây dựng quy trình chế biến phù hợp với nguồn cá nước ngọt tại Quỳnh Nhai.

Nhóm nghiên cứu của Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội đã hoàn thiện công nghệ sản xuất ba sản phẩm gồm cá hộp, xúc xích cá và chả cá. Nguyên liệu được lựa chọn từ những loại cá đặc trưng của địa phương như cá tép dầu, cá măng và cá ngão.

Cá tép dầu được chế biến thành cá hộp kết hợp sốt cà chua. Xúc xích cá măng sử dụng dầu cám gạo thay thế một phần mỡ động vật. Đối với chả cá ngão, công thức phối trộn được điều chỉnh để tăng độ dai, cải thiện chất lượng cảm quan và kéo dài thời gian bảo quản.

Các quy trình còn bao gồm yêu cầu về bảo quản nguyên liệu, hàm lượng dinh dưỡng, độ ẩm, hàm lượng muối, vi sinh vật và kim loại nặng, tạo nền tảng để sản phẩm được sản xuất ổn định và đưa ra thị trường.

Hợp tác xã từng bước làm chủ kỹ thuật chế biến

Hoạt động chuyển giao công nghệ được thực hiện thông qua các lớp tập huấn và hướng dẫn trực tiếp tại cơ sở. Hợp tác xã Thái Tuấn là đơn vị tiếp nhận, thử nghiệm và từng bước làm chủ quy trình sản xuất cá hộp, xúc xích cá và chả cá.

Trước đây, hoạt động chế biến của người dân chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, quy mô nhỏ và chưa có quy trình thống nhất. Sau khi được chuyển giao kỹ thuật, các khâu lựa chọn nguyên liệu, phối trộn, gia nhiệt, đóng gói và bảo quản được thực hiện bài bản hơn.

Sản phẩm chế biến giúp giảm phụ thuộc vào thị trường cá tươi, thuận lợi hơn khi vận chuyển và có khả năng tiếp cận người tiêu dùng ở khu vực xa vùng nguyên liệu. Riêng sản phẩm cá hộp bước đầu được đánh giá có khả năng đạt mức lợi nhuận khoảng 50%.

Việc ứng dụng công nghệ cũng tạo thêm việc làm tại địa phương, đồng thời giúp các thành viên hợp tác xã chuyển dần từ sản xuất thủ công sang tổ chức sản xuất hàng hóa có kiểm soát chất lượng.

Hướng tới sản phẩm đặc trưng gắn với du lịch lòng hồ

Các sản phẩm cá chế biến tại Quỳnh Nhai đang được định hướng phát triển theo Chương trình Mỗi xã một sản phẩm, gắn với xây dựng thương hiệu địa phương và khai thác tiềm năng du lịch vùng lòng hồ.

Chính quyền xã xác định chế biến sâu là giải pháp quan trọng để giải quyết đầu ra cho hơn 2.800 lồng cá, nâng giá trị nguyên liệu và giảm rủi ro khi thị trường tiêu thụ tươi sống biến động. Các hợp tác xã và hộ gia đình sẽ tiếp tục được khuyến khích mở rộng sản xuất chả cá, xúc xích cá và những sản phẩm phù hợp khác.

Tuy nhiên, việc nhân rộng cần gắn với kiểm soát nguồn nguyên liệu, an toàn thực phẩm, bao bì, nhãn hàng và khả năng tiêu thụ thực tế. Các cơ sở cũng cần tính toán quy mô đầu tư phù hợp, tránh mở rộng sản lượng chế biến khi thị trường chưa ổn định.

Trong thời gian tới, Quỳnh Nhai cần tiếp tục hoàn thiện chuỗi từ nuôi cá, thu mua, chế biến đến tiêu thụ. Khi công nghệ được áp dụng đồng bộ, thủy sản lòng hồ có thể tạo thêm giá trị, việc làm và sản phẩm đặc trưng phục vụ thị trường và du lịch.