Thành phố Hồ Chí Minh là nơi tổ chức hội thảo về cơ giới hóa nông nghiệp trong hai ngày 23 - 24/07/2026, với trọng tâm nâng năng suất, giảm chi phí và thích ứng biến đổi khí hậu. Sự kiện nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ cơ giới hóa từng khâu sang cơ giới hóa theo chuỗi giá trị, kết hợp dữ liệu, dịch vụ chuyên nghiệp, hợp tác xã và nông nghiệp xanh.
Cơ giới hóa trở thành yêu cầu cấp thiết
Theo Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, nông nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi quan trọng trước áp lực biến đổi khí hậu, già hóa lao động và yêu cầu tiêu chuẩn xuất khẩu ngày càng cao. Trong bối cảnh đó, cơ giới hóa không còn là lựa chọn riêng lẻ của từng hộ, mà trở thành yêu cầu để nâng năng lực cạnh tranh của sản xuất nông nghiệp.
Hội thảo do Trung tâm Khuyến nông Quốc gia phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức sáng ngày 24/07/2026, với sự tham dự của đại diện ngành nông nghiệp, hệ thống khuyến nông vùng Nam Bộ, nông dân, doanh nghiệp và các đơn vị chuyên môn.
Với Thành phố Hồ Chí Minh, chủ đề cơ giới hóa có ý nghĩa rộng hơn sản xuất truyền thống. Nông nghiệp đô thị cần thiết bị nhỏ gọn, tiết kiệm năng lượng, phù hợp quy mô canh tác phân tán, đồng thời kết nối được với dữ liệu và dịch vụ kỹ thuật.
Lúa gạo dẫn đầu nhưng rau màu, cây ăn quả còn thấp
Báo cáo tại hội thảo cho thấy mức trang bị máy móc nông nghiệp đã cải thiện rõ rệt. Kết quả Tổng điều tra nông nghiệp năm 2025 ghi nhận số máy kéo công suất lớn tăng gần 80%, máy gặt đập liên hợp tăng hơn 37% so với năm 2016. Ngành lúa gạo dẫn đầu với tỷ lệ làm đất trên 95% và thu hoạch trên 90%.
Tuy vậy, cơ giới hóa chưa đồng đều giữa các ngành hàng. Cây ăn quả và rau màu vẫn ở mức thấp, trong khi đây là nhóm sản phẩm có yêu cầu cao về chất lượng, đồng đều và giảm tổn thất sau thu hoạch. Nhiều công đoạn như gieo trồng, chăm sóc, thu hái, sơ chế vẫn phụ thuộc nhiều vào lao động thủ công.
Khoảng trống này đặt ra yêu cầu phát triển thiết bị chuyên dụng, dễ vận hành, phù hợp nhiều loại đất, quy mô ruộng vườn và khả năng đầu tư của hộ nông dân. Cơ giới hóa chỉ hiệu quả khi máy móc phù hợp thực tế sản xuất, không tạo thêm gánh nặng chi phí.
Điểm nghẽn nằm ở chuỗi dịch vụ và dữ liệu
Các đại biểu tại hội thảo chỉ ra nhiều điểm nghẽn của cơ giới hóa hiện nay, gồm cơ giới hóa còn tập trung ở khâu đơn lẻ, hạ tầng đồng ruộng chưa tương thích, thị trường dịch vụ thiếu chuyên nghiệp, công nghiệp cơ khí trong nước chưa đủ năng lực chuyên dụng, dữ liệu phân mảnh và nhân lực vận hành còn yếu.
Điều này cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở số lượng máy. Nếu mỗi hộ tự đầu tư thiết bị nhưng diện tích nhỏ, công suất máy không được khai thác hết, chi phí khấu hao sẽ cao. Ngược lại, nếu hợp tác xã hoặc doanh nghiệp dịch vụ đứng ra tổ chức cơ giới hóa theo vùng, máy móc có thể hoạt động hiệu quả hơn.
Dữ liệu cũng là nền tảng quan trọng. Khi có dữ liệu về mùa vụ, diện tích, lịch gieo trồng, nhu cầu dịch vụ và hiệu quả vận hành, địa phương có thể tổ chức cơ giới hóa sát nhu cầu hơn, tránh đầu tư dàn trải hoặc thiếu đồng bộ.
Hợp tác xã là hạt nhân tổ chức dịch vụ
Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đề xuất khung cơ giới hóa thông minh với triết lý: máy móc là công cụ, dữ liệu là nền tảng, chuyển đổi số là động lực, khuyến nông là cầu nối, hợp tác xã là hạt nhân tổ chức dịch vụ và nông nghiệp xanh, phát thải thấp là mục tiêu cuối cùng.
Theo lộ trình được đề xuất, giai đoạn 2026 - 2028 tập trung chuẩn hóa dữ liệu, xây dựng mô hình điểm tại vùng nguyên liệu lúa, cây ăn quả và chăn nuôi. Giai đoạn 2029 - 2031 nhân rộng theo chuỗi giá trị, hình thành mạng lưới trung tâm dịch vụ cơ giới hóa chuyên nghiệp. Giai đoạn 2032 - 2035 hướng tới tích hợp tự động hóa, robot và trí tuệ nhân tạo.
Trong thời gian tới, Thành phố Hồ Chí Minh cần tiếp tục phát triển cơ giới hóa phù hợp nông nghiệp đô thị, ưu tiên thiết bị nhỏ gọn, tiết kiệm năng lượng và có khả năng kết nối dữ liệu. Khi hợp tác xã, dịch vụ kỹ thuật và khuyến nông cùng tham gia, cơ giới hóa sẽ không chỉ giảm công lao động mà còn giúp sản xuất nông nghiệp xanh hơn, chính xác hơn và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu.