Tuyên Quang đang ghi nhận hiệu quả bước đầu từ mô hình trồng bí xanh thơm tại thôn Khuổi Trang, xã Lâm Bình. Từ diện tích hơn 1.000 m² của hộ tiên phong, mô hình đã lan ra 15 hộ, tổng diện tích khoảng 15.000 m². Cách làm này giúp tận dụng đất sau vụ lúa, tăng thu nhập và tạo hướng sản xuất hàng hóa mới ở vùng còn khó khăn.
Tận dụng đất sau vụ lúa
Khuổi Trang là thôn khó khăn của xã Lâm Bình, nơi nhiều hộ đồng bào H’mông sinh sống, thu nhập chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Do nguồn nước hạn chế, nhiều diện tích ruộng chỉ sản xuất được một vụ lúa mỗi năm, phần đất còn lại thường bỏ không trong nhiều tháng. Trước thực tế đó, xã Lâm Bình đã khảo sát thổ nhưỡng, nhu cầu thị trường và tổ chức cho người dân tham quan mô hình bí xanh thơm tại Thái Nguyên trước khi đưa cây trồng này vào sản xuất.
Điểm phù hợp của bí xanh thơm là có thể trồng trên đất sau vụ lúa, thời gian sinh trưởng không quá dài và sản phẩm dễ nhận diện nếu được tổ chức sản xuất đồng đều. Với vùng thiếu nước, việc lựa chọn cây trồng cần tính kỹ khả năng thích nghi, chi phí chăm sóc và đầu ra. Mô hình tại Khuổi Trang vì vậy không chỉ là thử nghiệm giống mới, mà còn là cách đánh thức quỹ đất đang bị bỏ phí.
Hộ tiên phong tạo niềm tin cho cộng đồng
Người tiên phong thực hiện mô hình là ông Thào Seo Hầu, Bí thư Chi bộ thôn Khuổi Trang. Trên diện tích hơn 1.000 m², vụ đầu còn gặp khó khăn vì đây là cây trồng mới, nhưng nhờ sự đồng hành của cán bộ khuyến nông, mô hình dần phát huy hiệu quả. Năng suất bình quân đạt 35 tạ/ha, giá bán khoảng 20.000 đồng/kg.
Trong chuyển đổi cây trồng ở vùng cao, yếu tố niềm tin rất quan trọng. Người dân thường chỉ mạnh dạn làm theo khi thấy mô hình cụ thể ngay trong thôn, trên điều kiện đất đai quen thuộc. Từ kết quả của hộ tiên phong, nhiều hộ khác có cơ sở để so sánh với cách canh tác cũ, tính toán công chăm sóc, chi phí giống, phân bón và khả năng tiêu thụ.
Đến nay, mô hình đã có 15 hộ trong thôn tham gia với tổng diện tích khoảng 15.000 m². Đây là tín hiệu cho thấy bí xanh thơm có thể trở thành cây trồng chuyển đổi phù hợp nếu tiếp tục được hướng dẫn kỹ thuật và kết nối tiêu thụ ổn định.
Khuyến nông đồng hành từ làm đất đến phòng trừ sâu bệnh
Để mô hình đạt hiệu quả, Ủy ban nhân dân xã Lâm Bình hỗ trợ giống và phân công cán bộ khuyến nông hướng dẫn kỹ thuật từ khâu làm đất, xuống giống đến chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh. Sự đồng hành sát thực tế giúp người dân yên tâm hơn khi áp dụng cây trồng mới trên diện tích đất kém hiệu quả.
Với bí xanh thơm, kỹ thuật ban đầu quyết định rất lớn đến năng suất và chất lượng quả. Người trồng cần làm đất kỹ, bố trí mật độ hợp lý, quản lý dây leo, giữ ẩm, bón phân cân đối và phát hiện sớm sinh vật gây hại. Nếu nông dân chỉ nhận giống nhưng không được hướng dẫn, rủi ro thất bại ở vụ đầu sẽ cao, từ đó khó tạo động lực nhân rộng.
Vai trò của khuyến nông cơ sở trong mô hình này là làm cho kỹ thuật trở nên gần gũi và dễ thực hành. Khi cán bộ bám ruộng, người dân có thể điều chỉnh kịp thời theo tình hình sinh trưởng của cây.
Quảng bá số giúp sản phẩm đi xa hơn
Song song với sản xuất, địa phương còn đẩy mạnh quảng bá bí xanh thơm trên các nền tảng số như TikTok, Facebook, YouTube và kết nối nhà sáng tạo nội dung để giới thiệu mô hình, sản phẩm đến người tiêu dùng. Cách làm này góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ và từng bước xây dựng nhận diện cho sản phẩm địa phương.
Đối với nông sản vùng cao, sản xuất tốt mới là một nửa chặng đường. Nếu thiếu truyền thông, thiếu câu chuyện sản phẩm và thiếu kênh tiếp cận người mua, đầu ra vẫn có thể bấp bênh. Việc xã Lâm Bình chủ động đưa bí xanh thơm lên môi trường số cho thấy tư duy mới trong tổ chức sản xuất nông nghiệp hàng hóa.
Thời gian tới, Tuyên Quang cần tiếp tục theo dõi hiệu quả kinh tế qua từng vụ, chuẩn hóa kỹ thuật, mở rộng diện tích theo khả năng tiêu thụ và khuyến khích các hộ sản xuất theo nhóm. Khi cây bí xanh thơm gắn được với vùng trồng, chất lượng đồng đều và kênh quảng bá phù hợp, mô hình có thể tạo thêm sinh kế bền vững cho người dân Lâm Bình.