Dòng xuất khẩu ngũ cốc của Nga đang thay đổi đáng kể về tuyến vận chuyển khi các doanh nghiệp chuyển một phần hàng từ hệ thống cảng phía Nam sang Baltic và Bắc Cực. Sự dịch chuyển diễn ra trong bối cảnh lượng ngũ cốc xuất khẩu tháng 9 được Sovecon ước tính chỉ còn khoảng 2,45 triệu tấn, bằng một nửa mức của cùng kỳ năm trước.
Trong tháng 7 và tháng 8, Nga xuất khẩu khoảng 4,4 triệu tấn ngũ cốc, giảm khoảng 31% so với cùng kỳ. Hai số liệu liên tiếp cho thấy điểm nghẽn không chỉ nằm ở sản lượng có sẵn mà còn ở khả năng đưa hàng từ vùng sản xuất ra thị trường quốc tế với tốc độ đủ nhanh.
Tầm quan trọng của bài toán logistics càng rõ khi gần 90% ngũ cốc xuất khẩu bằng đường biển của Nga trong niên vụ trước đi qua Biển Đen. Khi một hệ thống cảng chiếm tỷ trọng lớn như vậy gặp gián đoạn, chuyển hàng sang tuyến khác đòi hỏi đồng thời năng lực cảng, toa xe, kho chứa, lịch tàu và khả năng kết nối với khách hàng.
Tại Ust-Luga trên biển Baltic, một số hạ tầng vốn phục vụ phân bón và hàng rời khác đã được điều chỉnh để xử lý ngũ cốc. Riêng lượng đăng ký vận chuyển ngũ cốc bằng đường sắt tới terminal Ultramar trong tháng 9 đạt khoảng 260.000 tấn, với hàng dự kiến hướng tới Ai Cập và Saudi Arabia.
Các terminal tại St. Petersburg cũng bắt đầu tiếp nhận ngũ cốc dù trước đây không chuyên xử lý mặt hàng này. Một nguồn tin của Reuters cho biết terminal Modul có thể xử lý tới 70.000 tấn ngũ cốc đóng container mỗi tháng, nhưng phương thức này thường có chi phí cao hơn vận chuyển hàng rời truyền thống.
Quy mô cảng cho thấy việc chuyển hướng không thể thay thế ngay hệ thống phía Nam. Tổng năng lực xử lý ngũ cốc hiện hữu tại các cảng Baltic được giới phân tích ước tính khoảng 2 - 7 triệu tấn, trong khi các cảng phía Nam có năng lực hơn 60 triệu tấn, tạo khoảng cách rất lớn về khả năng tiếp nhận hàng.
Murmansk đang mở thêm một hướng khác khi cảng thương mại tại Bắc Cực chuẩn bị bắt đầu xuất khẩu ngũ cốc trong tháng 10. Một lô 40.000 tấn từ vùng Stavropol đã được thống nhất vận chuyển bằng đường sắt tới Murmansk, cho thấy việc chuyển hướng đã đi từ phương án logistics sang những lô hàng cụ thể.
Khoảng cách cũng tạo ra bài toán chi phí. Murmansk cách Novorossiysk, cửa ngõ xuất khẩu ngũ cốc lớn ở phía Nam, khoảng 2.700 km; vì vậy phần vận chuyển nội địa bằng đường sắt trở thành yếu tố cần tính đến dù cảng có khả năng tiếp nhận tàu Panamax lớn và hoạt động quanh năm.
Việc sử dụng hạ tầng phân bón cho ngũ cốc đặt ra câu hỏi về cạnh tranh công suất giữa các nhóm hàng. Tuy nhiên, nguồn tin Reuters cho rằng năng lực còn dư tại các terminal Baltic đủ lớn để việc chuyển đổi hiện nay không gây ảnh hưởng đáng kể tới xuất khẩu phân bón, nên tác động trước mắt tập trung nhiều hơn vào tổ chức dòng ngũ cốc.
Đối với thị trường lúa mì quốc tế, khả năng Nga duy trì tốc độ giao hàng quan trọng không kém quy mô nguồn cung trên giấy tờ. Việc mở thêm các tuyến Baltic và Bắc Cực có thể giúp phân tán rủi ro logistics, nhưng hiệu quả thương mại sẽ phụ thuộc chi phí đường sắt, năng lực bốc xếp, quy mô tàu và khả năng duy trì lịch giao hàng đủ cạnh tranh với các nguồn cung khác.