Trong bối cảnh mùa khô bước vào giai đoạn cao điểm, thời tiết tại Đồng bằng sông Cửu Long đang có những tác động rõ rệt đến sản xuất lúa Đông Xuân. Nắng nóng kéo dài, độ ẩm giảm và áp lực nguồn nước đang đồng thời xuất hiện đúng vào thời điểm nhiều diện tích lúa bước vào giai đoạn quyết định năng suất. Những biến động này không chỉ ảnh hưởng đến sinh lý cây lúa mà còn chi phối trực tiếp đến tỷ lệ hạt chắc và chất lượng thu hoạch trong những tuần tới.
Thời tiết hiện tại duy trì nắng nóng và áp lực nước tưới trên đồng ruộng
Theo dự báo của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, khu vực Nam Bộ tiếp tục duy trì trạng thái ngày nắng, ít mưa, nhiệt độ cao nhất phổ biến 32 - 35°C, có nơi trên 35°C vào buổi trưa. Độ ẩm không khí giảm nhanh trong khoảng thời gian từ 11h đến 15h, làm gia tăng cường độ bốc hơi nước trên đồng ruộng.
Tại các tỉnh trọng điểm sản xuất lúa như An Giang, Đồng Tháp, Kiên Giang và Cần Thơ, phần lớn diện tích lúa Đông Xuân đã bước vào giai đoạn làm đòng - trỗ, nhiều khu vực đang chín sữa, một số trà sớm bắt đầu vào chắc. Đây là thời điểm quyết định trực tiếp đến tỷ lệ hạt chắc và năng suất cuối vụ.
Trong điều kiện thời tiết hiện tại, nền nhiệt 32 - 35°C vẫn nằm trong ngưỡng chịu đựng nếu ruộng giữ nước tốt. Ánh nắng dồi dào giúp tăng quang hợp, hỗ trợ quá trình tích lũy tinh bột vào hạt. Tuy nhiên, nếu nhiệt độ vượt 35°C kéo dài đúng thời điểm trỗ rộ, nguy cơ lép hạt sẽ tăng rõ rệt, nhất là ở những ruộng thiếu nước hoặc điều tiết kém.
Song song đó, nguồn nước vẫn là yếu tố then chốt. Ở các khu vực ven biển như Sóc Trăng, Bến Tre và Trà Vinh, xâm nhập mặn tiếp tục xuất hiện theo chu kỳ triều. Dù phần lớn diện tích đã né mặn thành công, nhưng những trà muộn vẫn chịu áp lực nhất định nếu nguồn nước ngọt suy giảm.
Trong thực tế sản xuất, chỉ cần thiếu nước 2 - 3 ngày trong cao điểm nắng cũng có thể làm giảm tỷ lệ hạt chắc. Đây là yếu tố rủi ro lớn nhất hiện tại bên cạnh nhiệt độ.
Dự báo tháng 5 xuất hiện mưa chuyển mùa tác động hai chiều đến lúa Đông Xuân
Theo xu thế dự báo mùa của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, khu vực Nam Bộ từ đầu đến giữa tháng 5 sẽ có sự chuyển dịch rõ rệt từ mùa khô sang mùa mưa.
Cụ thể, mưa rào và dông có xu hướng xuất hiện tăng dần về tần suất, tập trung vào chiều tối. Nhiệt độ ban ngày vẫn duy trì ở mức cao 31 - 34°C nhưng cường độ nắng giảm so với cuối tháng 3 và tháng 4.
Trong trường hợp mưa đến sớm và ở mức vừa phải, đây là điều kiện thuận lợi cho những diện tích lúa muộn đang ở giai đoạn chín sữa - vào chắc. Độ ẩm đất được cải thiện, giảm áp lực tưới và hạn chế stress nhiệt cho cây.
Ngược lại, nếu mưa xuất hiện đúng thời điểm thu hoạch hoặc kèm theo gió mạnh, nguy cơ đổ ngã và giảm chất lượng hạt có thể xảy ra. Những ruộng lúa đã chín nếu gặp mưa kéo dài dễ bị nảy mầm hoặc giảm độ sáng của hạt gạo.
Ngoài ra, môi trường ẩm hơn trong tháng 5 cũng làm gia tăng nguy cơ phát sinh sâu bệnh cuối vụ nếu không theo dõi sát.