Trong hệ thống giống nhãn tại Việt Nam, ba đại diện nổi bật nhất hiện nay gồm tiêu da bò, xuồng cơm vàng và nhãn lồng Hưng Yên. Mỗi giống mang một đặc trưng riêng về cấu trúc trái, độ ngọt, khả năng sinh trưởng và giá trị thương mại. Không có giống nào vượt trội tuyệt đối trong mọi điều kiện, mà sự khác biệt nằm ở mục tiêu sản xuất và vùng sinh thái.

• Nhãn lồng Hưng Yên - Tinh hoa hơn 300 năm Phố Hiến
• Đặc điểm hình thái học cây nhãn và ý nghĩa sinh thái trong hệ sinh thái vườn cây ăn trái
• Cây nhãn (Dimocarpus longan) và đặc điểm phân loại khoa học trong hệ thực vật nhiệt đới

Đặc điểm sinh trưởng và thích nghi
- Nhãn tiêu da bò:

• Sinh trưởng khỏe.
• Tán rộng.
• Khả năng phục hồi sau thu hoạch tốt.
• Dễ xử lý ra hoa nghịch vụ.
• Thích nghi cao với khí hậu nóng ẩm miền Nam.

Đây là giống có tính ổn định sản lượng cao.

- Nhãn xuồng cơm vàng:

• Sinh trưởng trung bình.
• Yêu cầu chăm sóc kỹ.
• Phản ứng tốt với quản lý dinh dưỡng hợp lý.
• Phù hợp đất cao ráo, thoát nước tốt.

Giống này nhạy cảm hơn với điều kiện bất lợi.

- Nhãn lồng Hưng Yên:

• Sinh trưởng ổn định tại miền Bắc.
• Phụ thuộc mùa lạnh để ra hoa tự nhiên.
• Ít phù hợp khí hậu nóng quanh năm.

Giống này gắn liền với điều kiện khí hậu đặc thù đồng bằng sông Hồng.

Cấu trúc trái và chất lượng cảm quan

- Độ dày cùi:

• Tiêu da bò: cùi dày vừa phải.
• Xuồng cơm vàng: cùi rất dày, màu vàng nhạt.
• Nhãn lồng: cùi dày, giòn và thơm.

- Tỷ lệ thịt và hạt:

• Nhãn xuồng cơm vàng thường có hạt nhỏ nhất.
• Nhãn lồng có hạt trung bình.
• Nhãn tiêu da bò có hạt tương đối lớn hơn.

- Mùi vị:

• Nhãn lồng có hương thơm đặc trưng và hậu ngọt sâu.
• Nhãnxuồng cơm vàng ngọt đậm và thanh.
• Nhãn tiêu da bò ngọt vừa, phù hợp thị trường đại trà.

Chỉ số độ Brix và độ ngọt

• Độ Brix phản ánh hàm lượng chất hòa tan, chủ yếu là đường.
• Nhãn lồng: 19 - 22%.
• xuồng cơm vàng: 18 - 21%.
• tiêu da bò: 16 - 19%.

Độ Brix cao thường gắn với giá bán cao hơn, nhưng cũng phụ thuộc cấu trúc cùi và độ giòn.

Năng suất và hiệu quả sản xuất

- Năng suất trung bình:

• Nhãn tiêu da bò: cao và ổn định.
• Nhãnxuồng cơm vàng: trung bình - cao khi chăm sóc tốt.
• Nhãn lồng: trung bình.

- Khả năng xử lý nghịch vụ:

• Nhãn tiêu da bò: tốt.
• Nhãn xuồng cơm vàng: khá tốt.
• Nhãn lồng: hạn chế do phụ thuộc mùa lạnh.

- Chi phí đầu tư:

• Nhãn tiêu da bò: thấp - trung bình.
• Nhãn xuồng cơm vàng: trung bình - cao.
• Nhãn lồng: cao do yêu cầu chất lượng đặc sản.

Giá trị thương mại và thị trường

• Nhãn tiêu da bò phù hợp sản xuất quy mô lớn, cung ứng nội địa và xuất khẩu phổ thông.
• Nhãn xuồng cơm vàng phù hợp phân khúc cao hơn, xuất khẩu chính ngạch.
• Nhãn lồng phù hợp phân khúc đặc sản, giá trị gia tăng cao.

Việc lựa chọn giống phụ thuộc vào chiến lược sản xuất thay vì chỉ dựa vào chất lượng cảm quan. Nhãn tiêu da bò mạnh về năng suất và tính ổn định, nhãn xuồng cơm vàng nổi bật về chất lượng và mẫu mã, còn nhãn lồng Hưng Yên vượt trội về hương vị đặc sản. Không có giống nào hoàn hảo trong mọi điều kiện. Sự phù hợp giữa giống - vùng sinh thái - mục tiêu thị trường mới là yếu tố quyết định hiệu quả lâu dài.